Wojsko skorzysta na transformacji energetycznej. Gen. Gromadziński: To nie jest konflikt interesów

Oba procesy są niezbędne i wzajemnie się uzupełniają. Silne państwo potrzebuje zarówno nowoczesnej armii, jak i stabilnego, odpornego systemu energetycznego. W praktyce jednak coraz częściej dochodzi do sytuacji, w których cele te zaczynają się ze sobą ścierać. Jednym z najbardziej widocznych przykładów jest proces uzgadniania lokalizacji farm wiatrowych z administracją wojskową.

Rosnąca liczba inwestycji oznacza coraz więcej punktów styku

Nie jest to konflikt interesów, lecz konsekwencja nakładania się dwóch strategicznych polityk państwa. Problem polega na tym, że obecny model współpracy nie zawsze zapewnia inwestorom odpowiedni poziom przewidywalności, a administracji wojskowej narzędzia pozwalające na sprawne prowadzenie dialogu z sektorem energetycznym.

Jeszcze kilkanaście lat temu lokalizacja pojedynczych farm wiatrowych miała stosunkowo ograniczony wpływ na funkcjonowanie systemów obronnych. Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Planowane są setki nowych turbin, zarówno na lądzie, jak i na Morzu Bałtyckim, a jednocześnie rozwijana jest nowoczesna architektura obrony powietrznej obejmująca nowe radary dalekiego zasięgu, systemy dowodzenia oraz sensory współpracujące z rozwiązaniami NATO.

Nowoczesne turbiny osiągają wysokość przekraczającą 250 metrów, a w przypadku części projektów nawet więcej. Ich obracające się łopaty generują charakterystyczne odbicia fal radiowych oraz efekt Dopplera, który może wpływać na pracę radarów. W określonych warunkach dochodzi również do powstawania zakłóceń określanych jako clutter radarowy lub zacienienie radiolokacyjne. Z punktu widzenia wojska nie są to kwestie teoretyczne, lecz realne zagadnienia operacyjne wymagające indywidualnej analizy.

Z tego względu administracja wojskowa opiniuje znaczną część inwestycji wiatrowych, oceniając ich potencjalny wpływ na zdolności obronne państwa.

Największym problemem jest niepewność procesu

Sami inwestorzy rzadko kwestionują konieczność ochrony infrastruktury wojskowej czy zapewnienia skuteczności systemów radiolokacyjnych. W praktyce największym wyzwaniem okazuje się nie sam obowiązek uzyskania uzgodnień, lecz ograniczona przewidywalność całego procesu.

Już na etapie wyboru lokalizacji deweloperzy często nie dysponują wystarczającą wiedzą pozwalającą ocenić, czy dana inwestycja będzie mogła zostać zrealizowana. Nie istnieją powszechnie dostępne mapy ryzyka pokazujące obszary szczególnie wrażliwe z punktu widzenia obronności ani jednolite kryteria pozwalające wstępnie oszacować prawdopodobieństwo uzyskania pozytywnej opinii.

W rezultacie inwestorzy angażują znaczne środki finansowe w przygotowanie projektów, które na późniejszym etapie mogą napotkać trudne do przewidzenia ograniczenia. Dotyczy to zakupu gruntów, przygotowania dokumentacji środowiskowej, analiz technicznych oraz negocjacji finansowania z bankami i funduszami inwestycyjnymi.

Niepewność administracyjna staje się więc jednym z najważniejszych czynników ryzyka całego przedsięwzięcia.

Czas również ma znaczenie

Rozwój farm wiatrowych jest procesem wieloletnim i wymaga ścisłego przestrzegania harmonogramów inwestycyjnych. Każde wydłużenie procedur administracyjnych przekłada się na wzrost kosztów finansowania, ryzyko utraty zakontraktowanych dostaw oraz możliwość przesunięcia terminów przyłączenia do sieci elektroenergetycznej.

Przedstawiciele branży od lat wskazują, że uzgodnienia związane z wymaganiami administracji wojskowej należą do etapów, których przebieg najtrudniej przewidzieć. Nawet jeśli ostatecznie inwestycja uzyskuje pozytywną opinię, sam czas oczekiwania może istotnie wpłynąć na ekonomikę projektu.

W przypadku przedsięwzięć realizowanych przy udziale kapitału zagranicznego lub finansowania projektowego stabilność i przewidywalność procesu administracyjnego często mają równie duże znaczenie jak sama decyzja końcowa.

Ograniczenia wynikające z bezpieczeństwa państwa

Trzeba jednak podkreślić, że specyfika spraw związanych z obronnością znacząco odróżnia je od większości innych postępowań administracyjnych. Szczegółowe parametry pracy radarów, ich lokalizacja, zasięg czy charakterystyka działania należą do informacji o istotnym znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa i w wielu przypadkach nie mogą być ujawniane inwestorom.

Powoduje to naturalne napięcie pomiędzy potrzebą transparentności procesu administracyjnego a koniecznością ochrony informacji wrażliwych. Inwestorzy oczekują szczegółowego uzasadnienia decyzji, podczas gdy administracja wojskowa nie zawsze może przedstawić pełną argumentację techniczną bez naruszenia zasad ochrony informacji niejawnych.

Nie oznacza to jednak, że dialog jest niemożliwy. W wielu państwach NATO wypracowano rozwiązania pozwalające zachować równowagę pomiędzy bezpieczeństwem a przewidywalnością procesu inwestycyjnego.

Doświadczenia państw sojuszniczych

W Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Niemczech czy Danii funkcjonują mechanizmy umożliwiające wcześniejszą ocenę potencjalnego wpływu planowanych inwestycji na systemy wojskowe. Coraz częściej wykorzystuje się cyfrowe modele propagacji fal radiowych, symulacje komputerowe oraz procedury konsultacyjne prowadzone jeszcze przed rozpoczęciem formalnego procesu administracyjnego.

W części przypadków możliwe jest również zastosowanie działań ograniczających wpływ farm wiatrowych na systemy radiolokacyjne. Obejmują one modernizację radarów, wdrażanie zaawansowanych algorytmów filtrujących zakłócenia, odpowiednie rozmieszczenie turbin lub modyfikację parametrów projektu. Takie rozwiązania pozwalają uniknąć sytuacji, w której jedynym możliwym rozstrzygnięciem pozostaje odmowa realizacji inwestycji.

Istotnym elementem tych systemów jest także prowadzenie regularnego dialogu pomiędzy administracją wojskową, inwestorami oraz operatorami infrastruktury energetycznej.

Potrzeba bardziej przewidywalnego modelu współpracy

Polska znajduje się obecnie w szczególnym momencie. Nigdy wcześniej równolegle nie prowadzono tak intensywnej modernizacji sił zbrojnych oraz tak dużej liczby inwestycji w odnawialne źródła energii. Oznacza to, że liczba potencjalnych punktów kolizji będzie systematycznie rosła.

Dlatego coraz większego znaczenia nabiera stworzenie modelu współpracy opartego na większej przewidywalności procesu. Nie musi to oznaczać ujawniania informacji niejawnych ani ograniczania kompetencji administracji wojskowej. Możliwe jest natomiast opracowanie jednolitych wytycznych, prowadzenie wcześniejszych konsultacji technicznych, przygotowanie map obszarów o podwyższonym ryzyku czy określenie standardowych metod oceny wpływu inwestycji na systemy obronne.

Takie rozwiązania mogłyby znacząco ograniczyć ryzyko inwestycyjne bez uszczerbku dla bezpieczeństwa państwa.

Wspólny cel

Debata dotycząca farm wiatrowych i wymagań administracji wojskowej nie powinna być sprowadzana do prostego przeciwstawienia interesów inwestorów i wojska. W rzeczywistości obie strony realizują cele wynikające z tej samej racji stanu. Bezpieczeństwo energetyczne oraz bezpieczeństwo militarne są dziś elementami jednego systemu odporności państwa.

Kluczowym wyzwaniem staje się więc nie wybór pomiędzy energetyką a obronnością, lecz stworzenie takich procedur, które pozwolą rozwijać oba obszary równocześnie. Im bardziej przewidywalny i oparty na dialogu będzie proces uzgodnień, tym łatwiej będzie osiągnąć ten cel.

W warunkach rosnących potrzeb inwestycyjnych i pogarszającego się środowiska bezpieczeństwa właśnie sprawność współpracy pomiędzy administracją publiczną a sektorem prywatnym może stać się jednym z ważniejszych elementów budowania odporności państwa.