Elektryfikacja UE. Czy uda nam się wystarczająco przyspieszyć?

Jak czytamy w analizie Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE), plan elektryfikacji unijnej gospodarki w świetle jej postępującej dekarbonizacji („Electrification Action Plan, EAP) zakłada konieczność redukcji zużycia importowanych paliw kopalnych na rzecz wzrostu wykorzystania energii elektrycznej w zastosowaniach końcowych.

Co hamuje elektryczną transformację Europy?

Sektory, których dotyczą zapisy, to: elektroenergetyka, ciepłownictwo, ogrzewnictwo, transport i przemysł. Jak podaje PIE, w EAP zostały zidentyfikowane konkretne bariery hamujące elektryfikację w gospodarce UE. Wśród nich znalazły się: „niekorzystny stosunek cen energii elektrycznej i gazu ziemnego dla gospodarstw domowych i przemysłu, wysoki koszt zakupu rozwiązań opartych na energii elektrycznej (…), niedoinwestowane sieci elektroenergetyczne, niedobór wykwalifikowanych specjalistów na rynku pracy czy konieczność wzmocnienia unijnych zdolności produkcyjnych zielonych technologii”.

Najtrudniejsza do przejścia wydaje się cena energii elektrycznej dla odbiorców końcowych. W dokumencie podkreślono, że dla gospodarstw domowych cena ta jest średnio 2,5 razy wyższa niż cena gazu ziemnego. Dla przemysłu – to już 3 razy więcej. Jak pisze PIE, „EAP zakłada, że do 2030 r. stosunek ceny energii elektrycznej do ceny gazu ziemnego utrzyma się na poziomie 2,5 dla gospodarstw domowych i spadnie do 2,0 dla przemysłu”. To miałoby umożliwić zmniejszenie kosztów użytkowania czystych technologii, a co za tym idzie, pozwolić na ich szersze wykorzystanie – zgodnie z unijnymi celami transformacji energetycznej.

Wskaźnik elektryfikacji (...) wyniósł w 2024 r. w UE 23%. Utrzymuje się od początku XXI w. na podobnym poziomie – w 2001 r. osiągnął 18%. Do osiągnięcia postawionych w EAP celów elektryfikacji potrzebne jest zatem znaczące przyspieszenie: cele te wynoszą 32% na 2030 r. i 46% na 2040 r.  Dla porównania, wskaźnik elektryfikacji w Polsce w 2024 r. wyniósł 17%, a obecną średnią unijną, zgodnie z założeniami KPEiK, osiągniemy dopiero po 2030 r. (ma wynieść wtedy 20%).
Polski Instytut Ekonomiczny

Jak zaznacza PIE, „w Electrification Action Plan wskazano właściwy kierunek zmian w unijnej gospodarce, lecz można wątpić w prawdopodobieństwo ich realizacji”. By to się udało, konieczną byłaby głęboka modyfikacja wybranych elementów rynku elektroenergetycznego. KE wyróżnia zmiany struktury taryf energii, zasad przyłączania źródeł i odbiorców do sieci czy redukcję stosowania subsydiów dla paliw kopalnych.

PIE diagnozuje, że choć rzeczywiście działania te mogą pozytywnie wpłynąć na tempo elektryfikacji gospodarki Unii Europejskiej, to specyfika sektorów energetycznych poszczególnych państw członkowskich może utrudniać ich wdrożenie.