- WIADOMOŚCI
Reforma ETS i nowe wyzwania dla przemysłu. Co czeka polskie huty, cementownie i chemię?
Reforma unijnego systemu handlu emisjami wkracza w decydującą fazę negocjacji. Dla europejskiego przemysłu jest to coś więcej niż debata o kierunkach polityki klimatycznej. Stawką są konkurencyjność europejskich firm na globalnym rynku i możliwości finansowania transformacji energetycznej.
Komisja Europejska 17 lipca 2026 roku przedstawiła propozycję zmian w systemie EU ETS, które mają określić zasady jego funkcjonowania w latach 2031–2040. Projekt obejmuje między innymi zmianę ścieżki redukcji liczby uprawnień do emisji, wykorzystanie międzynarodowych jednostek redukcji emisji, mechanizmy ochrony przed ucieczką emisji oraz nowe rozwiązania dotyczące bezpłatnego przydziału uprawnień.
Stawką negocjacji jest nie tylko przyszły poziom kosztów emisji CO₂, ale również warunki prowadzenia działalności przez europejskie firmy w kolejnej dekadzie.
ETS po 2030 roku – kierunek zmian
Jak wskazuje opracowanie Biura Analiz Parlamentu Europejskiego (EPRS) „Revision of the EU emissions trading system and the market stability reserve” z 16 września 2026 roku, celem reformy jest pogodzenie realizacji unijnych celów klimatycznych z poprawą konkurencyjności europejskiej gospodarki.
Propozycja dotyczy piątego okresu funkcjonowania systemu ETS, obejmującego lata 2031–2040. Komisja zakłada utrzymanie mechanizmu stopniowego ograniczania podaży uprawnień, ale proponuje zmianę jego parametrów, a także dodatkowe instrumenty zwiększające elastyczność dla przedsiębiorstw.
Jak zmieni się tempo redukcji uprawnień?
Jednym z najważniejszych elementów reformy jest współczynnik LRF (Linear Reduction Factor), określający tempo corocznego zmniejszania liczby dostępnych uprawnień do emisji.
W propozycji Komisji Europejskiej przewidziano obniżenie współczynnika z 4,4 proc. do 3,7 proc. w latach 2031–2035. W okresie 2036–2040 miałby on wynosić 1,7 proc., jeżeli dostępne będą odpowiednie międzynarodowe jednostki redukcji emisji. W przypadku ich braku zastosowanie miałby współczynnik 2,7 proc.
Zmiana parametrów LRF będzie miała bezpośrednie znaczenie dla podaży uprawnień na rynku. Wolniejsze ograniczanie ich liczby może zmniejszać presję wynikającą z niedoboru EUA, jednak nie przesądza o poziomie przyszłych cen CO₂.
Wycena uprawnień będzie nadal zależeć między innymi od zapotrzebowania na energię, sytuacji gospodarczej, struktury wytwarzania energii oraz funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej (MSR).
KE proponuje nowe obowiązki
Istotną częścią projektu są też zmiany dotyczące bezpłatnego przydziału uprawnień. Mechanizm ten ma ograniczać ryzyko ucieczki emisji (carbon leakage), czyli przenoszenia produkcji poza Unię Europejską w związku z kosztami polityki klimatycznej.
Komisja Europejska proponuje, aby od 30 września 2029 roku operatorzy instalacji otrzymujący bezpłatne uprawnienia przygotowywali plany inwestycji w dekarbonizację o wartości odpowiadającej 100 proc. finansowej wartości przydzielonych uprawnień.
Zgodnie z projektem 80 proc. wolumenu bezpłatnych uprawnień miałoby być przyznawane po przedstawieniu planu. Pozostała część byłaby udostępniana po weryfikacji jego realizacji i osiągnięcia założonych rezultatów w pięcioletnim okresie rozpoczynającym się 1 stycznia 2031 roku.
EPRS wskazuje jednocześnie na przewidziane w projekcie wyjątki od tego obowiązku. Dotyczą one między innymi instalacji należących do 10 proc. najbardziej efektywnych podmiotów według odpowiednich wskaźników emisyjności oraz projektów korzystających z wybranych instrumentów wsparcia unijnego.
Spór o konkurencyjność przemysłu
Zmiany w systemie handlu emisjami mają szczególne znaczenie dla sektorów, w których ograniczenie emisji wymaga wysokich nakładów inwestycyjnych. Dotyczy to przede wszystkim hutnictwa, przemysłu cementowego, chemicznego oraz innych branż energochłonnych.
Z perspektywy przedsiębiorstw kluczowe znaczenie mają przewidywalność kosztów emisji, dostępność bezpłatnych uprawnień oraz możliwość finansowania modernizacji instalacji. Zbyt szybki wzrost kosztów regulacyjnych może wpływać na warunki konkurencji na rynku międzynarodowym.
Z drugiej strony EU ETS pozostaje jednym z podstawowych instrumentów unijnej polityki klimatycznej. Ograniczenie jego skuteczności mogłoby osłabić ekonomiczne zachęty do inwestowania w technologie niskoemisyjne.
Dlatego reforma wymaga znalezienia równowagi między potrzebami przemysłu a realizacją celów redukcji emisji. Różnice stanowisk dotyczą przede wszystkim skali dodatkowej elastyczności, jaką należy zapewnić przedsiębiorstwom.
Co reforma oznacza dla Polski?
Dla Polski przyszłe zasady funkcjonowania EU ETS mają szczególne znaczenie ze względu na strukturę krajowego sektora energetycznego oraz udział przemysłu energochłonnego w gospodarce.
Zmiany dotyczące podaży uprawnień mogą wpływać na warunki funkcjonowania rynku CO₂, a tym samym na koszty działalności przedsiębiorstw objętych systemem. Nie oznacza to jednak, że zmiana współczynnika LRF automatycznie przełoży się na określony poziom cen uprawnień.
Z punktu widzenia polskich hut, cementowni i zakładów chemicznych istotne będą zasady przydziału bezpłatnych uprawnień oraz wymogi związane z inwestycjami dekarbonizacyjnymi.
Ostateczne regulacje będą miały wpływ na planowanie wieloletnich inwestycji, konkurencyjność produkcji oraz możliwości finansowania transformacji technologicznej. Dla przedsiębiorstw szczególnie ważna będzie stabilność przepisów i odpowiednio długi okres dostosowawczy.
Jakie są kolejne etapy prac?
Projekt zmian w systemie EU ETS jest procedowany w ramach zwykłej procedury ustawodawczej. Komisją odpowiedzialną za przygotowanie stanowiska Parlamentu Europejskiego jest Komisja Środowiska, Klimatu i Bezpieczeństwa Żywności (ENVI). Komisja Przemysłu, Badań Naukowych i Energii (ITRE) uczestniczy w pracach jako komisja opiniodawcza.
Ostateczny kształt przepisów będzie zależał od stanowiska Parlamentu Europejskiego oraz negocjacji z Radą Unii Europejskiej.
Zgodnie z opracowaniem EPRS reforma ma określić ramy funkcjonowania systemu w latach 2031–2040. Komisja Europejska, Parlament i państwa członkowskie będą musiały uzgodnić rozwiązania dotyczące między innymi redukcji emisji, podaży uprawnień, ochrony konkurencyjności oraz finansowania transformacji przemysłowej.





