Zmiany w Czystym Powietrzu nie wystarczą. Bariery pozostają

Nowe przepisy, które wchodzą w życie 20 lipca, mają ułatwić beneficjentom dostęp do dotacji na wymianę nieefektywnych źródeł ciepła oraz zachęcić do składania większej liczby wniosków.

Jest to o tyle ważne, że Czyste Powietrze w nowej formule, finansowanej od 31 marca 2025 r. z Funduszu Modernizacyjnego, cieszy się mniejszym zainteresowaniem niż wcześniejsze edycje. Ostatnie zmiany wprowadzone w programie mają to zmienić. Piotr Siergiej rzecznik prasowy PAS uważa jednak, że tak się nie stanie.

Program nie odpowiada na potrzeby

„Obecne zmiany w programie mają charakter kosmetyczny. Skrócenie wymaganego okresu własności domu i podniesienie części stawek o 10 proc. to dobre korekty, ale nie wystarczą, by znacząco zwiększyć liczbę inwestycji” – ocenia Piotr Siergiej.

Według niego największe bariery programu pozostają. Chodzi m.in. o brak powszechnie dostępnych audytów energetycznych, listy zweryfikowanych wykonawców oraz sprawnego systemu rozpatrywania wniosków i wypłaty środków.

”Program nadal nie odpowiada na najważniejsze potrzeby mieszkańców i gmin. Brakuje powszechnie dostępnego audytu energetycznego, listy sprawdzonych wykonawców oraz gwarancji szybszego rozpatrywania wniosków i wypłacania pieniędzy” – wylicza rzecznik PAS.

Jak dodaje, nawet atrakcyjne dotacje nie przełożą się na większą liczbę inwestycji, jeśli program nie będzie działał sprawniej.

”Dla mieszkańców kluczowe jest nie tylko to, ile mogą otrzymać, ale także czy mogą bezpiecznie wybrać wykonawcę i szybko rozliczyć przedsięwzięcie” – zaznacza.

Programu nie należy zamykać

Piotr Siergiej uważa jednocześnie, że nie należy tworzyć nowego instrumentu wsparcia tylko usprawnić funkcjonowanie obecnego programu.

„Czystego Powietrza nie należy zamykać i zastępować kolejnym programem tworzonym od zera. Przez ostatnie osiem lat gminy i fundusze zbudowały kompetencje oraz procedury, a ich utrata mogłaby ponownie opóźnić termomodernizację o kilka lat” – ocenia.

Według niego dopiero połączenie atrakcyjnych dotacji z uproszczeniem procedur, sprawną obsługą beneficjentów i wsparciem w wyborze rzetelnych wykonawców może przyspieszyć tempo termomodernizacji budynków jednorodzinnych w Polsce.

Jakie zmiany weszły w życie 20 lipca?

Ostatnie zmiany zaproponowane przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej rozszerzyły m.in. katalog wyjątków od zasady wymagającej trzyletniego posiadania nieruchomości przed złożeniem wniosku o dofinansowanie. Z programu mogą teraz skorzystać m.in. osoby, które nabyły nieruchomość przez zasiedzenie, a także właściciele i współwłaściciele posiadający ją od co najmniej roku, jeżeli co najmniej połowę udziałów otrzymali w drodze zakupu lub darowizny od rodziców albo dziadków.

Zmiany objęły także zasady prefinansowania. Termin realizacji inwestycji objętych zaliczką został ujednolicony i wydłużony do 180 dni.

O 10 proc. wzrosły także stawki dofinansowania wybranych prac termomodernizacyjnych, m.in. ocieplenia ścian oraz wymiany okien, drzwi i bram garażowych. Zmiana ma częściowo zrekompensować wzrost kosztów inwestycji przy zachowaniu dotychczasowych limitów maksymalnego wsparcia.

Beneficjenci oraz ich pełnomocnicy mogą teraz składać wnioski za pośrednictwem Generatora Wniosków o Dofinansowanie. W przypadku braków formalnych operator wskaże zakres wymaganych uzupełnień.

Od 1 stycznia 2027 r. program nie będzie również finansował elektrycznych urządzeń grzewczych innych niż pompy ciepła. Do końca 2026 r. obowiązywać będzie okres przejściowy.

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej pracuje także nad wprowadzeniem bonu na audyt energetyczny, który miałby być dostępny jeszcze przed przystąpieniem do programu. Obecnie na wykonanie audytu można otrzymać dofinansowanie do 100 proc. kosztów netto, maksymalnie 1200 zł.