Czyste Powietrze: W wakacje pomoc dla ofiar nieuczciwych wykonawców

Prace nad ustawą pomocową dla osób poszkodowanych przez nieuczciwe firmy realizujące inwestycje w programie „Czyste Powietrze” weszły w decydującą fazę. W lipcu projekt został przyjęty przez Stały Komitet Rady Ministrów i trafił do dalszych prac rządowych.

„Myślę, że jeszcze w te wakacje projekt zostanie przyjęty przez rząd. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, ustawa pomocowa powinna wejść w życie do końca roku” – powiedział PAP wiceminister klimatu i środowiska Krzysztof Bolesta.

Jak skorzystać z nowych przepisów?

Aby uzyskać ochronę przewidzianą w specustawie, właściciel domu jednorodzinnego będzie musiał zgłosić podejrzenie oszustwa policji lub prokuraturze.

„Jeśli taka osoba czuje się poszkodowana, najpierw składa zawiadomienie do organów ścigania. Wszczęcie postępowania karnego pozwoli następnie wystąpić do wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, np. dotyczącego zwrotu dotacji. Zawieszenie będzie obowiązywało automatycznie do czasu prawomocnego wyroku sądu. Docelowo możliwe będzie także umorzenie całej wierzytelności wraz z odsetkam” – wyjaśnił Bolesta.

Pieniądze od wykonawcy, nie od właściciela

Specustawa zakłada także, że jeżeli wierzytelność wobec beneficjenta zostanie umorzona, wojewódzki fundusz będzie dochodził zwrotu środków od nierzetelnego wykonawcy, a nie od właściciela nieruchomości.

Jeśli odzyskanie pieniędzy od firmy okaże się niemożliwe, koszty poniesie Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Dziś odpowiada beneficjent

Obecnie odpowiedzialność finansową za prawidłową realizację inwestycji ponosi właściciel domu, który podpisał umowę z wojewódzkim funduszem. W praktyce oznacza to, że nawet osoba oszukana przez wykonawcę może zostać zobowiązana do zwrotu części lub całości otrzymanej dotacji.

Według Ministerstwa Klimatu maksymalna wartość umów, w których mogło dojść do oszustw, wynosi około 280 mln zł, licząc wraz z odsetkami. Sama wartość netto tych umów to około 200 mln zł.

Poszkodowanych więcej niż spraw

Resort klimatu ma obecnie informacje o ponad 600 postępowaniach prowadzonych przez organy ścigania.

Często jedno postępowanie obejmuje więcej niż jednego beneficjenta. Zdarza się, że jedna sprawa dotyczy jednego wykonawcy realizującego kilka umów. Dlatego liczba poszkodowanych właścicieli domów jest zdecydowanie większa niż 600” – podkreślił Krzysztof Bolesta.

Jakie zmiany weszły w życie?

Ostatnie zmiany zaproponowane przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej rozszerzyły m.in. katalog wyjątków od zasady wymagającej trzyletniego posiadania nieruchomości przed złożeniem wniosku o dofinansowanie. Z programu mogą teraz skorzystać m.in. osoby, które nabyły nieruchomość przez zasiedzenie, a także właściciele i współwłaściciele posiadający ją od co najmniej roku, jeżeli co najmniej połowę udziałów otrzymali w drodze zakupu lub darowizny od rodziców albo dziadków.

Zmiany objęły także zasady prefinansowania. Termin realizacji inwestycji objętych zaliczką został ujednolicony i wydłużony do 180 dni.

O 10 proc. wzrosły także stawki dofinansowania wybranych prac termomodernizacyjnych, m.in. ocieplenia ścian oraz wymiany okien, drzwi i bram garażowych.

Beneficjenci oraz ich pełnomocnicy mogą teraz składać wnioski za pośrednictwem Generatora Wniosków o Dofinansowanie. W przypadku braków formalnych operator wskaże zakres wymaganych uzupełnień.

Od 1 stycznia 2027 r. program nie będzie również finansował elektrycznych urządzeń grzewczych innych niż pompy ciepła. Do końca 2026 r. obowiązywać będzie okres przejściowy.

Program w liczbach

Od uruchomienia programu podpisano ponad 971 tys. umów o dofinansowanie,

zakończono ponad 645 tys. Inwestycji i wypłacono niemal 22 mld zł, z czego ponad połowę w ciągu ostatnich dwóch lat.

Od startu nowej edycji programu pod koniec marca 2025 r. złożono już ponad 70 tys. wniosków, podpisano 53 tys. umów, a ich wartość wynosi 3,3 mld zł.

AZ/ PAP