„Czyste Powietrze”: oszukani beneficjenci dostaną pomoc. Senat przyjął ustawę

Senat bez poprawek i jednogłośnie przyjął przygotowaną przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska ustawę dotyczącą pomocy osobom fizycznym poszkodowanym podczas realizacji programu „Czyste Powietrze”.

Nowe regulacje mają rozwiązać problem beneficjentów, którzy w dobrej wierze powierzyli wykonawcom realizację inwestycji, udzielili im pełnomocnictw i zgodzili się na wypłatę zaliczek. Część przedsiębiorców pobrała jednak pieniądze, nie wykonując zaplanowanych prac lub nie rozliczając otrzymanych środków. W konsekwencji obowiązek zwrotu nierozliczonych zaliczek mógł obciążać osoby, które same padły ofiarą nieuczciwych praktyk.

Kiedy będzie można zawiesić spłatę?

Zgodnie z nowymi przepisami wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej będzie mógł zawiesić dochodzenie należności od poszkodowanego beneficjenta lub jego spadkobiercy.

Warunkiem będzie wszczęcie postępowania karnego dotyczącego przestępstwa popełnionego przez wykonawcę lub osobę trzecią na szkodę beneficjenta w związku z realizacją umowy o dofinansowanie. Konieczne będzie również złożenie wniosku o zawieszenie spłaty do właściwego WFOŚiGW.

Postępowanie karne będzie mogło zostać wszczęte na wniosek samego beneficjenta, wojewódzkiego funduszu, Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej lub z urzędu.

Po wyroku będzie odpowiadał wykonawca

Ustawa przewiduje także dalszy etap pomocy. Jeśli sąd prawomocnym wyrokiem potwierdzi winę wykonawcy lub osoby trzeciej, beneficjent zostanie zwolniony z obowiązku zwrotu nierozliczonej zaliczki w takim zakresie, w jakim za jej nierozliczenie odpowiada sprawca.

Jednocześnie właściwy wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej uzyska możliwość dochodzenia należności bezpośrednio od wykonawcy

Według szacunków wartość nierozliczonych zaliczek, w tym środków nienależnie pobranych przez wykonawców, wynosi około 285 mln zł. Poszkodowanych może być ponad 8 tys. rodzin. Dla wielu z nich obowiązek zwrotu pieniędzy oznacza poważne obciążenie finansowe, mimo że nie miały one wpływu na sposób wykorzystania pieniędzy przekazanych wykonawcom.

Możliwe raty, odroczenie i umorzenie

Nowe przepisy przewidują także dodatkowe formy wsparcia dla beneficjentów i ich spadkobierców znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.

Jeśli pozostałe mechanizmy pomocy okażą się nieskuteczne, zainteresowana osoba będzie mogła wystąpić do właściwego funduszu o odroczenie terminu spłaty należności, rozłożenie zadłużenia na raty lub częściowe albo całkowite umorzenie należności.

Fundusz będzie oceniał indywidualną sytuację wnioskodawcy, uwzględniając wysokość dochodów, koszty utrzymania i możliwości spłaty zobowiązania.

Nowa edycja ma ograniczyć ryzyko

Ministerstwo Klimatu i Środowiska przypomina, że w nowej odsłonie programu „Czyste Powietrze”, uruchomionej w marcu 2025 roku, wprowadzono rozwiązania mające zwiększyć bezpieczeństwo beneficjentów.

Jednym z nich jest system operatorów, których funkcję pełnią gminy i wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Mają oni wspierać mieszkańców na każdym etapie inwestycji – od podjęcia decyzji o termomodernizacji i wyboru audytora oraz wykonawcy, przez realizację prac, aż po rozliczenie dotacji.

Zmiany są odpowiedzią na problemy, które ujawniły się w poprzedniej formule programu, obowiązującej przed reformą z 2025 roku. Według resortu tamte zasady stwarzały przestrzeń do stosowania nieuczciwych praktyk przez część wykonawców.