Reklama
Reklama
  • WIADOMOŚCI
  • ANALIZA
  • W CENTRUM UWAGI

Co składa się na rachunek za energię elektryczną? Dowiedz się, za co płacisz

para porządkuje domowe rachunki
Autor. Envato / Media_photos

Według danych Eurostatu rachunki za energię elektryczną w Polsce są najbardziej obciążone podatkami i opłatami rządowymi w całej Unii Europejskiej. Za co płacą gospodarstwa domowe na fakturach?

Reklama

W ostatnim czasie media obiegły informacje o wyjątkowo wysokich cenach energii elektrycznej w Polsce. To, że chwilowo rynkowe ceny prądu w kraju były wysokie, nie oznacza, że wszyscy odbiorcy płacili rekordowe kwoty. Większość gospodarstw domowych (niemal 90 proc.) korzysta z taryfy G11, gwarantującej stałą cenę przez całą dobę przez cały rok. Co jednak składa się na rachunek za energię?

Jak mogą rozliczać się gospodarstwa domowe?

Od 24 lutego 2024 r. odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwach domowych zawierają ze sprzedawcami wyłącznie umowy kompleksowe – dotyczące jednocześnie sprzedaży energii oraz usług dystrybucji energii realizowanych przez Operatora Systemu Dystrybucyjnego (OSD).

Oprócz standardowej taryfy G11, odbiorcy w gospodarstwach domowych mogą wybrać także np. taryfę dwustrefową – G12, gdzie cena energii elektrycznej zależy od pory dnia – w nocy obowiązuje tańsza stawka. Taryfa, czyli zbiór cen, stawek opłat i warunków ich obowiązywania, jest opracowywana przez przedsiębiorstwo energetyczne i przedstawiana co roku do zatwierdzenia przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.

Odbiorca w gospodarstwie domowym może skorzystać także z prawa wyboru sprzedawcy. Wówczas może wybierać spośród ofert rynkowych sprzedawców, a ceny przedstawiane w cennikach nie są zatwierdzane przez Prezesa URE. Taka oferta może zawierać także inne opłaty, np. opłatę handlową, lub obejmować promocję, np. stałe ceny przez określony czas.

W jeszcze innej sytuacji są prosumenci – posiadacze instalacji fotowoltaicznych, a dodatkowo – jeszcze magazynów energii – dla których opłacalnym wyborem może być wybór taryfy dynamicznej, choć nie tylko oni mogą ją wybierać. Prosumenci swoje nadwyżki energii rozliczają w systemie net-billingu (lub net-meteringu dla części instalacji uruchomionych przed rokiem 2022).

Reklama

Opłaty za sprzedaż energii elektrycznej

Opłaty za zużytą energię elektryczną odbiorca ponosi na rzecz sprzedawcy. To, ile za nią zapłaci, zależy od kilku czynników:

  • ile energii zużył w danym okresie;
  • z jakiej taryfy i oferty korzysta;
  • czy w danym okresie obowiązują mechanizmy osłonowe, np. mrożenie cen.

W części rachunku za energię dotyczącej sprzedaży energii jako towaru zawarte są następujące pozycje:

1 Opłata za energię czynną – opłata zmienna za zakup energii zużytej w danym okresie rozliczeniowym, której, wysokość zależy od:

  • ilości zużytej energii elektrycznej (kWh);
  • ceny netto za 1 kWh energii elektrycznej, która zależy od wybranej taryfy (zł)
  • stawki VAT i akcyzy – obecna stawka VAT na energię elektryczną to 23 proc., a akcyzy to 0,005 zł za 1 kWh.

2 Opłata handlowa (opcjonalnie, w przypadku oferty wolnorynkowej, bez taryfy zatwierdzonej przez Prezesa URE) – opłata stała, niezależna od ilości zużytej przez odbiorcę energii elektrycznej. Zależy od wybranej długości okresu rozliczeniowego – im dłuższy, tym niższy koszt. Dotyczy ona kosztów obsługi klienta. Zależnie od wybranej przez klienta oferty, na fakturze mogą pojawić się koszty dodatkowe, takie jak ubezpieczenie czy usługi fachowców.

Ponadto do 1 stycznia 2026 r. na fakturach obowiązywała opłata przejściowa, której wysokość ustalał Urząd Regulacji Energetyki. Została wprowadzona w 2009 r. jako rekompensata dla wytwórców energii za straty wynikające z wcześniejszego rozwiązania kontraktów długoterminowych (KDT), zawieranych w latach 1994-1998. W ramach KDT spółka Polskie Sieci Elektroenergetyczne zagwarantowała zakup energii elektrycznej od elektrowni po ustalonych z góry cenach, ale po wejściu Polski do UE kontrakty zostały uznane za niedozwoloną pomoc publiczną. Z dniem 1 stycznia 2026 r. pozycja zniknęła z rachunków.

Opłaty za dystrybucję

Na rachunku za prąd dla gospodarstw domowych znajdują się także koszty związane z dystrybucją energii elektrycznej, czyli transportem do odbiorcy. Dzielą się na trzy grupy: opłaty stałe, zmienne i ryczałtowe.

Reklama

Opłaty stałe – na ich wysokość nie wpływa energia czynna, która została zużyta przez odbiorcę:

  • opłata sieciowa stała (zł/miesiąc) – opłata za dostęp do sieci elektroenergetycznej, utrzymanie urządzeń oraz za posiadanie licznika energii elektrycznej;
  • opłata abonamentowa (zł/miesiąc) – koszt wystawienia rachunku, odczytu licznika, czynności administracyjnych, ustalana przez każdego dystrybutora. Zależy od długości okresu rozliczeniowego, grupy taryfowej, rodzaju licznika czy sposobu odczytu licznika.

Opłaty zmienne – zależą od ilości zużytej energii, przemnożonej przez podaną cenę i uwzględniają stawkę VAT i akcyzę:

  • opłata sieciowa zmienna (zł/kWh) - pokrywa straty, jakie dystrybutor ponosi w związku z dystrybucją energii elektrycznej;
  • opłata jakościowa (zł/kWh) – od 1 lutego 2026 r. jej stawka dla odbiorców zasilanych z sieci niskiego napięcia (w tym gospodarstw domowych w taryfach G) jest zatwierdzana przez Prezesa URE, jej wysokość jest więc taka sama u każdego OSD. Środki z tej oplaty są przeznaczane na budowę, modernizację i rozbudowę sieci elektroenergetycznej;
  • opłata OZE (zł/MWh) – ustalana przez Prezesa URE co roku, wynika z mechanizmów i instrumentów wsparcia wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii oraz biogazu rolniczego i ciepła w instalacjach OZE;
  • opłata kogeneracyjna (zł/MWh) – związana z zapewnieniem dostępności energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji w krajowym systemie elektroenergetycznym, ustalana w rozporządzeniu rządowym.

Opłata ryczałtowa

  • opłata mocowa (zł/miesiąc) – jest uzależniona od rocznego zużycia energii elektrycznej i jest ustalana przez Prezesa URE. To opłata utrzymująca rynek mocy w Polsce. Wyznaczono cztery progi: poniżej 500 kWh, od 500 kWh do 1200 kWh, od 1200 kWh do 2800 kWh, oraz powyżej 2800 kWh. (Opłata ryczałtowa na stronach niektórych operatorów jest zaliczna do zmiannych ze względu na jej sposób ustalania dla większości przedsiębiorstw). Pokrywa koszty kontraktów mocowych dla tych wytwórców energii, którzy zobowiązali się do utrzymania dyspozycyjności jednostek wytwórczych, by można było je uruchomić w okresach zwiększonego zapotrzebowania lub podmiotów, które zobowiązały się do obniżenia poboru mocy w razie potrzeby na polecenie operatora systemu przesyłowego – PSE. Płacimy więc elektrowniom – głównie węglowym (80 proc. kontraktów do 2024 r.) – za „gotowość" dostarczenia mocy do systemu.

Ile płacimy za prąd?

To, jaką część rachunku za energię stanowi poszczególna jego składowa będzie zależeć oczywiście od wybranego sprzedawcy, oferty i taryfy, a także regionu Polski – w różnych regionach działają różni Operatorzy Systemu Dystrybucyjnego, którzy nakładają opłaty w różnej wysokości. Część opłat zależy również od zużycia energii elektrycznej, wysokość innych zmienia się co roku.

Wschód i centrum – PGE, południowy zachód – Tauron, północny zachód – Enea, północ i centrum – Energa
Operatorzy Systemu Dystrybucyjnego w Polsce
Autor. PGE Polska Grupa Energetyczna

Jednakże według danych Eurostatu w pierwszej połowie 2026 r. udział podatków i opłat na rzecz rządu w cenie detalicznej energii elektrycznej w Polsce był najwyższy w całej Unii Europejskiej i sięgał 46,9 proc. Na drugim miejscu były Niemcy, z wynikiem znacznie niższym – 34 proc.

Poniżej przedstawiono przykładowe zestawienie składowych typowego rachunku za energię elektryczną za miesiąc w roku 2026. Założono taryfę G11 i miesięczne zużycie energii równe 100 kWh. W przypadku wyboru taryfy opłata handlowa wynosi 0 zł. Wysokość opłat podano w cenach brutto – już obciążone podatkiem. Nie wszystkie „opłaty” podsumowane na poniższej grafice są równoznaczne z opłatami uiszczanymi na rzecz rządu, dlatego nie sumują się do 46,9 proc. podawanych przez Eurostat. Opłata sieciowa stała różni się istotnie w zależności od dystrybutora i m.in. układu 1-fazowego lub 3-fazowego i może wynosić np. od 9,16 zł do 24,55 zł. W obliczeniach przyjęto wartość 24,55 zł. Opłata sieciowa zmienna różni się istotnie od dystrybutora i może wynosić np. od 0,3 zł za kWh do 0,4267 zł za kWh. Opłata abonamentowa różni się istotnie w zależności od dystrybutora oraz m.in. okresu rozliczeniowego i może wynosić np. od 0,92 zł do 5,60 zł. W obliczeniach przyjęto wartość 5,60 zł. W tabeli poniżej zaprezentowano przyjęte wartości. Poszczególne składowe ceny energii elektrycznej mogą różnić się w zależności od kilku parametrów, przede wszystkim Operatora Systemu Dystrybucyjnego, dla różnych gospodarstw domowych dokładny rozkład poszczególnych składników rachunku za energię elektryczną może przedstawiać się więc nieco inaczej.

zużycie energii elektrycznej: 100 kWh, założenia powyżej, ceny za 2026 r., taryfa G11
Przykładowe ceny na fakturze za energię elektryczną
Autor. Opracowanie własne / Alicja Jankowska
Przykład według założeń
Co składa się na cenę energii elektrycznej w gospodarstwie domowym – przykład
Autor. Defence24 / Katarzyna Głowacka

Często pojawia się jeszcze pytanie, jaką część kosztów energii elektrycznej stanowi koszt uprawnień do emisji dwutlenku węgla w ramach Europejskiego Systemu Handlu Emisjami (EU ETS). Nie jest to element wyszczególniony na fakturze, choć pojawia się postulat, aby go wyróżnić. Według szacunków Ministerstwa Klimatu i Środowiska koszt uprawnień to około 15-16 proc. rachunku za prąd.

Zobacz również
Reklama