- ANALIZA
- WIADOMOŚCI
Polscy naukowcy mogą uratować samochody wodorowe. Koniec z wysokim ciśnieniem?
Wynalazki polskich naukowców mają potencjał rozwiązać problem, jaki stoi przed samochodami wodorowymi. Ich rozwiązania mogą wyeliminować potrzebę kosztownego przechowywania wodoru w zbiornikach pod bardzo wysokim ciśnieniem lub w niskiej temperaturze. Dalszą pracą nad technologią ma zająć się polska firma.
Politechnika Krakowska sprzedała polskiej spółce REENERGOLOGY prawa do dwóch komplementarnych wynalazków pozwalających na magazynowanie i wytwarzanie wodoru z wykorzystaniem ciekłych organicznych nośników wodoru (ang. Liquid Organic Hydrogen Carriers, LOHC). To metoda, która pozwala bezpiecznie przechowywać wodór w temperaturze otoczenia i eliminuje konieczność stosowania wysokich ciśnień w zbiornikach. Jednocześnie polscy naukowcy opracowali metodę, która pozwala dozować produkcję wodoru w ilości dostosowanej do aktualnego zapotrzebowania. Urządzenia mogą potencjalnie znaleźć w pojazdach zasilanych wodorem, magazynach energii, mobilnych źródłach energii, systemach zasilania awaryjnego czy centrach danych.
Czy samochody wodorowe mają sens?
Samochody wodorowe, podobnie jak elektryczne, są bezemisyjne w trakcie jazdy. Mają jedną niewątpliwą zaletę – ich czas tankowania wynosi kilka minut, podobnie jak samochodu spalinowego, podczas gdy ładowanie samochodu elektrycznego trwa od około 20 minut przy szybkiej ładowarce do nawet kilku godzin. Ponadto ogniwa paliwowe w autach wodorowych radzą sobie lepiej zimą niż klasyczne baterie litowo-jonowe w elektrykach.
Rozwój tej technologii hamują jednak jej wysokie koszty. We współczesnych samochodach wodór jest magazynowany w specjalnych zbiornikach pod ciśnieniem 700 barów (około 700 razy wyższym niż ciśnienie atmosferyczne). Inną opcją jest przechowywanie skroplonego wodoru w temperaturze -252,9°C, choć nie jest to rozwiązanie wykorzystywane w motoryzacji.
Jakie zalety ma rozwiązanie naukowców z Krakowa?
Rozwiązanie opracowane przez naukowców z Politechniki Krakowskiej polega na chemicznym wiązaniu wodoru w ciekłym nośniku organicznym (LOHC). Dzięki temu wodór można przechowywać i transportować w formie ciekłej, w temperaturze otoczenia, bez stosowania wysokiego ciśnienia.
Jak podkreślili badacze, przekłada się to na niższe koszty, większe bezpieczeństwo transportu oraz możliwość wykorzystania istniejącej infrastruktury zbliżonej do tej stosowanej dla ciekłych paliw. W tej samej objętości pozwala także przechowywać więcej kilogramów wodoru w porównaniu do sprężania go pod wysokim ciśnieniem. Ponadto stosowane nośniki są stabilne chemicznie, co pozwala na magazynowanie przez długie lata – przy odpowiednio dobranych warunkach przechowywania do danej substancji, w zasadzie tak jak w przypadku innych paliw ciekłych.
Technologia LOHC stanowi alternatywę dla magazynowania wodoru w postaci sprężonej lub skroplonej. Wodór wiążemy chemicznie w ciekłym nośniku, dzięki czemu do jego magazynowania i transportu można wykorzystać rozwiązania infrastrukturalne podobne do stosowanych obecnie dla ciekłych paliw. Wybrane nośniki pozostają ciekłe w bardzo szerokim zakresie temperatur, od około -30°C do nawet 300°C. W zależności od związku metr sześcienny w pełni uwodornionego nośnika może pomieścić około 50 kg wodoru. Dla porównania – w tej samej objętości gazowego wodoru sprężonego do 700 atmosfer mieści się około 40 kg wodoru.
dr hab. inż. Piotr Michorczyk, prof. PK, dziekan Wydziału Inżynierii i Technologii Chemicznej Politechniki Krakowskiej, jeden z autorów wynalazków
Zespół przetestował swoje rozwiązanie eksperymentalnie wykorzystując związek organiczny metylocykloheksan jako ciekły nośnik LOHC. Badania przeprowadzono w temperaturze 320°C. W zależności od warunków reakcji uzyskiwano różne wydajności uwalniania wodoru z nośnika – najwyższą na poziomie 97,5 proc., a produktem ubocznym procesu był toluen.
Jak działają te wynalazki?
Sama technologia LOHC nie jest nowym pomysłem – jest badana przez zespoły na całym świecie. Jednakże rozwiązanie naukowców z Politechniki Krakowskiej opiera się na dwóch komplementarnych wynalazkach.
Pierwszy to już chronione patentem „Urządzenie do katalitycznego uwalniania i separacji wodoru” (nr patentu 250576, wydany przez UPRP 21.08.2026). To połączenie reaktora, w którym przebiega odwodornienie ciekłego nośnika, z separatorem gazu od cieczy. „Kluczowym elementem konstrukcji jest specyficzny sposób połączenia reaktora i separatora. Wyobraźmy sobie »rurkę w rurce«, która umożliwia wykorzystanie ciepła gorącego strumienia opuszczającego reaktor w rurce zewnętrznej do wstępnego ogrzewania uwodornionego LOHC kierowanego do reakcji w tej wewnętrznej” – opisał prof. Piotr Michorczyk. Jednocześnie wodór i odwodorniony nośnik po reakcji są chłodzone przed wejściem do separatora, co ułatwia oddzielenie LOHC i oddzielenie go od gazowego wodoru – czyli głównego produktu.
Drugi wynalazek – jeszcze bardziej niezwykła część całego mechanizmu – to zgłoszony do ochrony patentowej (nr zgłoszenia P.450660), to „System do otrzymywania wodoru z ciekłych organicznych nośników wodoru”. „Jego zadaniem jest wytwarzanie wodoru w ilości dostosowanej do aktualnego zapotrzebowania urządzenia produkującego energię” – wytłumaczył prof. Michorczyk. Pierwsza część rozwiązania odpowiada więc za samą technologię produkcji, druga – za zarządzanie nią.
Wspólnie, te rozwiązania tworzą platformę obejmującą magazynowanie LOHC, dozowanie, odwodornienie, odzysk ciepła, separację wodoru, oczyszczanie oraz wykorzystanie wodoru do produkcji energii.
dr hab. inż. Piotr Michorczyk, prof. PK, dziekan Wydziału Inżynierii i Technologii Chemicznej Politechniki Krakowskiej, jeden z autorów wynalazków
Według autorów rozwiązania ten uzupełniający się system może znaleźć potencjalne zastosowanie w mobilnych źródłach energii, pojazdach i jednostkach pływających, autonomicznych systemach energetycznych, magazynach energii, systemach zasilania awaryjnego oraz centrach danych. To także interesujący sposób na transport wodoru na stacje tankowania.
Jakie są wady tego rozwiązania?
Propozycja naukowców z Politechniki Krakowskiej eliminuje potrzebę wykorzystania wysokich ciśnień lub niskich temperatur w magazynowaniu wodoru. Ma jednak oczywistą wadę – badacze wykorzystali w reakcji wysoką temperaturę na poziomie 320°C. To może potencjalnie ograniczać stosowanie tego rozwiązania w samochodach, ponieważ układ wymagałby instalacji urządzeń zdolnych ogrzać reaktor do takich temperatur, a także odpowiednich izolacji. Konieczne byłyby także zbiorniki do przechowywania nośnika po oddzieleniu od niego wodoru oraz produktu ubocznego. W przypadku produktu ubocznego w postaciu toluenu mógłby on być potencjalnie ponownie wykorzystany – jest to substancja powszechnie stosowana w przemyśle.
Jednakże wykorzystany przez badaczy metylocykloheksan nie jest jedynym możliwym nośnikiem wodoru – dla innych substancji temperatury reakcji mogą okazać się niższe, a stosowanie katalizatorów może również obniżyć temperatury reakcji. Być może bardziej obiecujące okażą się inne zastosowania tej technologii, gdzie wysokie temperatury nie będą takim ograniczeniem.
Teraz dalszy rozwój tej technologii pozostaje w rękach spółki REENERGOLOGY. Dzięki rozpoczętej już przez Politechnikę Krakowską procedurze firma może objąć oba wynalazki także międzynarodową ochroną patentową.

