Stosunkowo niedawno opublikowane badania dotyczące morskich farm wiatrowych wskazują, że migrujące gatunki ptaków praktycznie nie zderzają się z turbinami. Prawdziwym i długotrwałym zagrożeniem dla ptaków jest zmiana klimatu, która niszczy siedliska i ogranicza dostępność pokarmu. Jej skutki pomaga ograniczyć właśnie rozwój energetyki wiatrowej.

Nowe badanie morskich farm wiatrowych

Szwedzka firma energetyczna Vattenfall we współpracy z firmą technologiczną Spoor, specjalizująca się w monitorowaniu ptaków z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, przeprowadziła badanie dotyczące morskiej farmy wiatrowej w Aberdeen, opublikowane w marcu 2026 r. Badanie trwało 19 miesięcy – od czerwca 2023 do grudnia 2024 r. – podczas których naukowcy analizowali zachowanie ptaków w pobliżu jednej z turbin wiatrowych.

W badaniu wykorzystano kamerę zamontowaną na sąsiedniej turbinie, która przez około 95 proc. godzin dziennych śledziła trasy, prędkości i wysokości lotu ptaków oraz odległości od turbiny. W ciągu 19 miesięcy zarejestrowano 2007 przelotów ptaków migrujących. System oparty na AI sygnalizował wszelkie ruchy, które mogłyby wskazywać na potencjalną kolizę, a eksperci je weryfikowali. Wszystkie okazały się fałszywymi alarmami, ponieważ ptaki znajdowały się daleko od turbiny lub wykonywały naturalne czynności, takie jak nurkowanie w poszukiwaniu pożywienia.

Odkrycia te są również zgodne z wynikami wcześniejszych badań z wykorzystaniem radarów, kamer i GPS w Aberdeen, które pokazują, że ptaki morskie zazwyczaj naturalnie omijają turbiny w odległości 100–200 metrów. Przeprowadzony monitoring pokazuje, że farma ta ma znacznie mniejszy wpływ na ptaki niż wynikało to z analiz przed jej budową w 2018 r. – i to o trzy rzędy wielkości.

To badanie uzupełnia rosnący zbiór dowodów na to, jak ptaki morskie mogą unikać morskich turbin wiatrowych. Odkrycia z Zatoki Aberdeen dowodzą, że nowoczesne morskie farmy wiatrowe mogą być eksploatowane z niskim ryzykiem dla dzikiej przyrody, zwłaszcza w oparciu o solidny, rzeczywisty monitoring. Nadal jesteśmy zaangażowani w wykorzystywanie najlepszych dostępnych danych naukowych i dowodów naukowych w celu ochrony środowiska naturalnego, jednocześnie dostarczając niskoemisyjną energię elektryczną.
Dr Eva Julius-Philipp, dyrektor ds. środowiska i zrównoważonego rozwoju w dziale energetyki wiatrowej, Vattenfall

Wyniki się potwierdzają

Podobne badanie przeprowadziła firma Bio Consult SH na zlecenie branżowego niemieckiego Federalnego Stowarzyszenia Morskiej Energii Wiatrowej eV (BWO) i jego firm członkowskich. O jego wynikach informowano w grudniu 2024 r. Przez półtora roku analizowano zachowanie ptaków morskich i wędrownych na Morzu Północnym, w szczególności w niemieckiej wyłącznej strefie ekonomicznej Morza Północnego. Niemiecka część tego akwenu stanowi ważne miejsce żerowania i odpoczynku dla różnych gatunków ptaków morskich. Zimują tu ptaki z wielu kolonii lęgowych. Naukowcy przeanalizowali sezonowe, regionalne i międzygatunkowe różnice w rozmieszczeniu ptaków i przebadali ponad cztery miliony przelotów ptaków w ciągu półtora roku.

Analiza wykazała, że ponad 99,8 proc. ptaków wędrownych, przemieszczających się zarówno w dzień, jak i w nocy, unika turbin wiatrowych. Ponadto, wbrew wcześniejszym założeniom, częstotliwość kolizji nie rosła wraz z liczbą migrujących ptaków. Nawet w okresach wzmożonej aktywności migracyjnej w nocy, bardzo niewiele ptaków wlatywało w obszar wirnika.

Wykorzystaliśmy najnowocześniejsze metody. Kamery stereoskopowe sterowane przez sztuczną inteligencję określały aktywność lotu w obszarze wirnika, a specjalistyczny radar do obserwacji ptaków rejestrował wzorce migracji. Porównując oba zestawy danych, byliśmy w stanie precyzyjnie obliczyć wskaźniki unikania kolizji. Ponadto, przeprowadziliśmy szczegółowe poszukiwania ofiar kolizji. W rezultacie uzyskaliśmy kompleksowy obraz rzeczywistego ryzyka kolizji ptaków wędrownych z turbinami wiatrowymi.
Dr Jorg Welcker, kierownik ds. badań i rozwoju, BioConsult SH GmbH & Co. KG.

Co naprawdę zabija ptaki?

Jednakże oba te nowe badania skupiały się na morskich farmach wiatrowych i głównie gatunkach migrujących. Inne gatunki ptaków, związane z innymi siedliskami, mogą zachowywać się inaczej, co wymaga dalszych, sprecyzowanych badań. Przykładowo, krajowe niemieckie agencje ochrony ptaków zalecają lokalizowanie nowych lądowych turbin wiatrowych w odległości co najmniej 6 km od gniazd orlika krzykliwego, choć w praktyce wiele par lęgowych gniazduje obecnie w odległości mniejszej niż 3 km od farm wiatrowych.

Ile ptaków ginie w rzeczywistości przez wiatraki? Według badań z lat 2013-2014 przeprowadzonych w USA w kolizjach z turbinami wiatrowymi ginęło od 140 tys. do niemal 700 tys. ptaków rocznie. Z kolei zgodnie z szacunkami American Bird Conservacy z 2021 r. w ten sposób zginęło około 1,17 mln ptaków. Choć dane te nie są najaktualniejsze, a liczba turbin wiatrowych na świecie stale rośnie, to porównanie liczby tych zgonów z innymi przyczynami śmierci ptaków daje już pewną perspektywę.

Najwięcej ptaków rocznie zabijają koty.

Zgodnie z danymi z 2013 r. było to od 1,4 mld do 3,7 mld ptaków w USA – średnio 2,4 mld. 

Amerykańska rządowa agencja US Fish and Wildlife Service w raporcie z 2017 r. oszacowała, że drugą przyczyną śmierci ptaków są szklane budynki, przez które w 2014 r. zginęło od 350 do 988 mln ptaków, pojazdy (od 89 do 340 mln ptasich ofiar w 2014 r.), linie energetyczne (od 8 do ponad 57 mln w 2014 r.) czy wieże komunikacyjne (około 6 mln ptaków w 2012 r.). Zgonów spowodowanych utratą siedlisk nawet nie udało się oszacować.

Z szacunkami zebranymi z badań i opracowań z różnych lat dla USA zebranymi przez portal Statista można zapoznać się na wykresie poniżej.

Prawdziwym zagrożeniem jest zmiana klimatu

Ponadto, jak wskazują eksperci z Massachusetts Institute of Technology (MIT), energetyka wiatrowa nie jest nawet najbardziej zabójczym rodzajem energii dla ptaków. Badanie z 2012 r. wykazało, że farmy wiatrowe zabijają 0,269 ptaków na GWh wyprodukowanej energii elektrycznej, w porównaniu z 5,18 ptakami zabitymi na GWh energii elektrycznej z projektów opartych na paliwach kopalnych.

Wynika to częściowo z kolizji ze sprzętem – turbiny wiatrowe to nie jedyna infrastruktura energetyczna, do której ptaki mogą wlatywać – ale głównie z wpływu paliw kopalnych na środowisko. Wydobycie węgla prowadzi do wylesienia i niszczenia siedlisk, a jego spalanie powoduje zanieczyszczenie powietrza, kwaśne deszcze czy skażenie rtęcią, co wpływa na zdrowie ptaków i wywołuje np. wady wrodzne.

Jednakże najpoważniejszym zagrożeniem dla ptaków – i innych żywych stworzeń – jest zmiana klimatu, jaką spalanie paliw kopalnych wywołuje. Według szacunków National Audubon Society około dwie trzecie gatunków ptaków Ameryki Północnej jest narażonych na zwiększone ryzyko wyginięcia z powodu wzrostu temperatur i zmian w siedliskach.

Na ten aspekt zwracają uwagę także polskie organizacje branżowe – destabilizacja klimatu prowadzi do utraty siedlisk, ograniczonej dostępności pokarmu i spadku liczebności wielu gatunków ptaków. Oceny oddziaływania na lokalne i wędrujące gatunki ptaków są ważne przy nowych inwestycjach wiatrowych, ale należy przy tym pamiętać, że bez dynamicznego rozwoju odnawialnych źródeł energii ograniczenie zmiany klimatu, którea długoterminowo będzie wpływać negatywnie na życie i przetrwanie gatunków, będzie znacznie trudniejsze.