Wraca sprawa wyzysku pracowników na budowie Nowej Chemii. Obrońcy praw alarmują

W 2024 r. do Prokuratury w Płocku wpłynęły zawiadomienia w sprawie zatrudniania przez podwykonawców obcokrajowców na budowie kompleksu Olefiny III (obecnie już Nowa Chemia) w Orlenie. Prokuratura postanowiła wszcząć postępowanie z art. 189a par. 1. Kodeksu karnego, który dotyczy handlu ludźmi i obejmuje także np. wykorzystywania osób do pracy przez wprowadzenie ich w błąd czy też wykorzystywanie ich bezradności – m.in. poprzez nieznajomość języka. Śledztwo zostało umorzone, ale niedawno Fundacja Widzialne, która interesuje się sprawą od 2025 r., ustaliła, że na terenie budowy wciąż może dochodzić do naruszeń praw pracowniczych, a niektóre popełniane czyny mogą także zawierać się w art. 189a § 1. k.k.

Początek sprawy

W 2024 r. do Prokuratury Okręgowej w Płocku wpłynęły zawiadomienia o podejrzeniu naruszania praw pracowniczych cudzoziemców – od Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) oraz od jednej osoby fizycznej. Po przeprowadzonych czynnościach sprawdzających Prokuratura postanowiła połączyć wszystkie sprawy związane z tymi zawiadomieniami w jedno postępowanie.

Śledztwo w sprawie zatrudniania obcokrajowców i warunków pracy na budowie kompleksu Olefiny III w Orlenie zostało wszczęte z art. 189a par. 1. Kodeksu karnego, który dotyczy handlu ludźmi. Postępowaniem objęto okres od grudnia 2022 r. do września 2024 r. Dotyczyło ono podwykonawców, ponieważ Orlen w tym konkretnym przypadku nie był stroną w procesie rekrutacji i zapewnienia praw pracowniczych na budowie.

Jak informował wówczas rzecznik Prokuratury Okręgowej w Płocku prokurator Bartosz Maliszewski, określenie „handel ludźmi” nie powinno być w tym przypadku rozumiane potocznie. Zaznaczał, że przestępstwo opisane w przepisach jako handel ludźmi, posiada znamiona wielu czynów i dotyczy także wykorzystywania osób do pracy przez wprowadzenie ich w błąd czy też wykorzystywanie ich bezradności np. poprzez nieznajomość języka.

Prokurator uznał, że wszczęcie postępowania właśnie z tego artykułu najpełniej odda kryminalną zawartość wszystkich zdarzeń wymagających zbadania. (...) W toku śledztwa badana będzie dokumentacja, jaka była wytwarzana czy też fałszowana w związku z zatrudnianiem poszczególnych osób, a także czy związane niedopuszczeniem do kontroli, czy też nieodprowadzanie składek w pełnej wysokości. Będzie to postępowanie prowadzone bardzo szeroko
– mówił wówczas rzecznik Bartosz Maliszewski.

Co działo się pod Płockiem?

Jak pisała o sprawie dwa lata temu Polska Agencja Prasowa, w maju 2024 r. Państwowa Inspekcja Pracy zorganizowała na terenie budowy Olefin III punkt informacyjny, ale żaden z pracowników nie złożył wówczas skargi. Zgłoszenia od pracowników zagranicznych zaczęły napływać dopiero później, ostatecznie było ich kilkadziesiąt. Jak poinformowała w sierpniu Prokuratura w Płocku, zawiadomienia PIP dotyczyły naruszania praw pracowniczych obcokrajowców zatrudnionych przy budowie kompleksu Olefiny III w Orlenie i utrudniania kontroli.

Ponadto w czerwcu 2024 r. Główny Inspektorat Pracy (GIP) informował, że w trakcie kontroli dotyczących przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy na budowie Olefin III ujawniono liczne przypadki naruszania tych przepisów, a mandatami ukarano 6 osób. „GIP podał, że działaniami kontrolnymi w związku z pracą obcokrajowców na budowie Olefin III objęto kilkunastu przedsiębiorców i kilkuset cudzoziemców, przy czym sprawdzane były wtedy również legalność zatrudnienia i przestrzeganie prawa pracy, w tym w zakresie wynagrodzeń” – pisała wówczas PAP.

Poza tymi kwestiami, Prokuratura w Płocku zajmowała się także sprawą fałszowania dokumentów medycznych obcokrajowców zatrudnianych przez spółki świadczące usługi inwestycyjne na rzecz Orlenu, o czym pisał portal Money.pl w 2024 r.

„Są to cztery postępowania, które na obecnym etapie toczą się w sprawie. Dotyczą one czterech różnych spółek, które zatrudniają cudzoziemców. Przedmiotem jest zbadanie czy doszło do sfałszowania dokumentów medycznych o dopuszczeniu do pracy” – mówił wówczas o sprawie rzecznik prokurator Bartosz Maliszewski. Postępowania wszczęto po zawiadomieniach PIP złożonych w październiku 2024 r. Sprawa dotyczyła zarówno polskich, jak i zagranicznych podmiotów wykonujących działalność na rzecz Orlenu, a dochodzenie wszczęto z art. 270 Kodeksu karnego, który dotyczy podejrzenia podrabiania dokumentów.

Umorzenie śledztwa

Po trwającym nieco ponad rok dochodzeniu Prokuratura Okręgowa w Płocku umorzyła śledztwo w sprawie zatrudniania przez podwykonawców obcokrajowców na budowie kompleksu Olefiny III w Orlenie, ale do odrębnego rozpoznania wyłączono wątek obejmujący składki pracownicze – przekazała w październiku 2025 r. Polska Agencja Prasowa.

„Śledztwo nie potwierdziło, że doszło do zdarzeń opisanych kodeksowo jako handel ludźmi. Postępowanie zostało umorzone z powodu braku znamion czynu zabronionego” – poinformował wówczas rzecznik płockiej prokuratury Bartosz Maliszewski. Przekazał także, że wątek „nieprawidłowości w zakresie pracowniczym, związanym z nieodprowadzaniem składek”, obejmował różne podmioty, zatrudniające pracowników, ale nie sam Orlen.

Fundacja nie odpuszcza

Fundacja Widzialne w kwietniu tego roku złożyła kolejne zawiadomienie do Prokuratury Okręgowej w Płocku w tej sprawie. Dotyczy ono podejrzenia popełnienia przestępstw przez jedną ze spółek zatrudnianą przez podwykonawców budujących kompleks Nowa Chemia. Zawiadomienie opiera się na dowodach pozyskach przez Fundację od pracowników. Chodzi o uporczywe naruszanie praw pracowniczych osób zatrudnianych przez firmę, w tym powtarzające się opóźnianie wypłat wynagrodzeń i wynagrodzenia poniżej płacy minimalnej.

Drugą przesłanką jest  art. 189a § 1 k.k. dotyczący handlu ludźmi. Artykuł ten dotyczy także przypadków werbowania, przechowywania i przyjmowania osób do pracy z zastosowaniem wprowadzenia w błąd, wyzyskania błędu i niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, nadużycia stosunku zależności, wykorzystania krytycznego położenia i stanu bezradności, jak i uzyskania korzyści majątkowej.

Fundacja zaczęła interesować się sprawami pracowników zatrudnionych przy budowie kompleksu Olefiny III (obecnie Nowa Chemia) w czerwcu 2025 r., przy okazji pisania pracy magisterskiej przez jedną z członkiń Fundacji i w lipcu ubiegłego roku rozpoczęła walkę o to, by osoby z doświadczeniem migracji otrzymały na czas wypłaty.

To, co udało się Fundacji Widzialne osiągnąć do tej pory, to przeprowadzona w lipcu wspólnie z senatorką Anną Górską interwencja w Orlenie, dzięki której pracownicy zagraniczni pracujący przy budowie kompleksu pod Płockiem otrzymali zaległe wypłaty – przekazała w rozmowie z E24 członkini Fundacji Marianna Łoboda. „Widzimy, że sytuacja (z nieterminowym wypłacaniem wynagrodzeń – przyp.) się powtarza i istnieje duża obawa, że wydarzy się ponownie” – podkreśliła działaczka Fundacji. Jak poinformowała, tydzień po interwencji osoby otrzymały wypłaty, których nie otrzymywały od kwietnia. „To systemowy problem, który – najwyraźniej – bez dopilnowania z zewnątrz może się powtarzać” – dodała.

Jak przekazała Marianna Łoboda, Fundacja Widzialne wraz z senatorką Anną Górską ma jeszcze w sierpniu odbyć spotkanie z zarządem Orlenu, by omówić jego kompetencje wobec Hyundai Engineering i porozmawiać o tym, jak zapobiegać takim sytuacjom w przyszłości.

Olefiny III – Nowa Chemia

W Płocku w województwie mazowieckim znajduje się główny zakład produkcyjny Orlenu i największy w Polsce kompleks rafineryjno-petrochemiczny. W czerwcu 2021 r. Orlen podpisał umowę na budowę kompleksu Olefiny III z konsorcjum spółek Hyundai Engineering z siedzibą w Seulu oraz z Tecnicas Reunidas z siedzibą w Madrycie. Spółki zatrudniają także swoich podwykonawców.

Orlen wstrzymał realizację projektu Olefiny III w grudniu 2024 r., motywując to 6-krotnym przekroczeniem pierwotnie zakładanych kosztów. W grudniu 2025 r. Podał, że podjął decyzję o zmianie sposobu wygaśnięcia bytu prawnego – spółki Orlen Olefiny w 100 proc. należącej do Grupy Orlen, która została rozwiązana. Projekt Olefiny III został zastąpiony przez projekt Nowa Chemia. Obecnie Orlen podaje, że kompleks instalacji Nowej Chemii zostanie oddany do eksploatacji nie wcześniej niż w 2030 roku i przejmie funkcje instalacji działającej obecnie w ramach Olefin II.

Jak przekazywała PAP w 2024 r., „w 2023 r., gdy budowa instalacji Olefiny III już trwała, w jej pobliżu otwarto kontenerowe miasteczko dla pracowników, mogące przyjąć ok. 6 tys. osób. Koncern informował wtedy, że do pracy przy budowie – według danych wykonawcy inwestycji – są i będą zatrudniani pracownicy m.in. z Korei Płd. i Hiszpanii, a także z Indii, Malezji, Pakistanu, Filipin, Turcji i Turkmenistanu”.

Do czasu publikacji materiału przez E24 biuro prasowe Orlenu, rzecznik prasowy Prokuratury Okręgowej w Płocku oraz biuro prasowe Państwowej Inspekcji Pracy nie odpowiedziały na prośbę o komentarz i aktualizację w poruszanych w artykule kwestiach.