Senat poparł nowelę ułatwiającą zaskarżanie programów ochrony powietrza

W czwartek 6 sierpnia Senat poparł projekt nowelizacji Prawa ochrony środowiska, który ułatwi mieszkańcom, przedsiębiorstwom i organizacjom pozarządowym zaskarżanie w sądach administracyjnych programów ochrony powietrza lub zaniechania działań w tym zakresie. Skoro Senat nie zgłosił poprawek, ustawa trafi teraz do podpisu prezydenta.

Co zawiera nowelizacja?

Nowelę ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska poparło 59 senatorów, 32 było przeciw, nikt nie wstrzymał się od głosu.

Zgodnie z nowymi przepisami skargę do sądu administracyjnego na uchwałę w sprawie programu ochrony powietrza, uchwałę w sprawie aktualizacji programu ochrony powietrza, uchwałę w sprawie planu działań krótkoterminowych, albo na niepodjęcie tych uchwał będą mogły wnieść:

• osoby fizyczne mieszkające w strefie, dla której został przyjęty albo powinien być przyjęty program ochrony powietrza, jego aktualizacja lub plan działań krótkoterminowych;
• podmioty prowadzące udokumentowaną działalność gospodarczą albo statutową na tym obszarze, o ile działalność prowadzona jest co najmniej 24 miesiące przed dniem ogłoszenia uchwały albo przed dniem, w którym upłynął termin na podjęcie uchwały;
• organizacje społeczna powołująca się na swoje cele statutowe, prowadząca udokumentowaną działalność statutową w zakresie ochrony powietrza lub ochrony zdrowia ludzi przez co najmniej 24 miesiące przed dniem ogłoszenia uchwały albo przed dniem, w którym upłynął termin na podjęcie uchwały.

Wymóg 24 miesięcy ma zapobiec nadużyciom i zakładaniu podmiotów tylko w celu złożenia skargi. Kluczowe w nowelizacji jest to, że podmiot składający skargę nie będzie musiał wykazywać interesu prawnego.

Dlaczego przygotowano nowe przepisy?

Nowe przepisy opracowano w odpowiedzi na skargę Komisji Europejskiej do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dotyczącej braku możliwości zaskarżenia przez zainteresowaną społeczność – w szczególności organizacje pozarządowe – programów ochrony powietrza.

W skardze złożonej 15 grudnia 2025 r. KE zarzuciła, że Polska nie zapewnia skutecznej ochrony sądowej w sprawach dotyczących jakości i ochrony powietrza. Zdaniem Komisji polskie sądy zbyt restrykcyjnie interpretują wymóg wykazania interesu prawnego i ze względu na jego brak odrzucają skargi wnoszone przez mieszkańców i organizacje prośrodowiskowe.

Projektowane przepisy mają to zmienić. Skargę będzie można wnieść w terminie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia uchwały w sprawie programu ochrony powietrza. To, czy przepisy wejdą w życie, zależy od podpisu prezydenta.