Sejm za ułatwieniem zaskarżania programów ochrony środowiska do sądów

W piątek 31 lipca Sejm przegłosował nowelizację Prawa ochrony środowiska, której celem jest wzmocnienia prawa obywateli do ochrony zdrowia i czystego powietrza. Zmiany dostosowują polskie prawodawstwo do przepisów Unii Europejskiej. Teraz projekt trafi do Senatu.

Kto będzie mógł złożyć skargę?

Projekt zmiany przepisów został przyjęty przez rząd 23 czerwca 2026 r. i skierowany do Sejmu 3 lipca 2026 r. Za nowelizacją zagłosowało 266 posłów, 175 było przeciw, a jeden wstrzymał się od głosu. Potrzeba przygotowania nowelizacji wynikła ze skargi Komisji Europejskiej do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Skarga dotyczyła braku możliwości zaskarżenia przez zainteresowaną społeczność – w szczególności ekologiczne organizacje pozarządowe – programów ochrony powietrza.

Zgodnie z zapisami nowych artykułów dodanych do ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska – skargę do sądu administracyjnego na uchwałę w sprawie programu ochrony powietrza, uchwałę w sprawie aktualizacji programu ochrony powietrza, uchwałę w sprawie planu działań krótkoterminowych, albo na niepodjęcie tych uchwał będą mogły wnieść także:

• osoba fizyczna mieszkająca w strefie, dla której został przyjęty albo powinien być przyjęty program ochrony powietrza, jego aktualizacja lub plan działań krótkoterminowych;
• podmiot prowadzący udokumentowaną działalność gospodarczą albo statutową na tym obszarze, o ile działalność prowadzona jest co najmniej 24 miesiące przed dniem ogłoszenia uchwały albo przed dniem, w którym upłynął termin na podjęcie uchwały;
• organizacja społeczna powołująca się na swoje cele statutowe, prowadząca udokumentowaną działalność statutową w zakresie ochrony powietrza lub ochrony zdrowia ludzi przez co najmniej 24 miesiące przed dniem ogłoszenia uchwały albo przed dniem, w którym upłynął termin na podjęcie uchwały.

Wymóg 24 miesięcy ma zapobiec nadużyciom i zakładaniu podmiotów tylko w celu złożenia skargi. Osoby, podmioty i organizacje będą mogły wnosić takie skargi w terminie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia uchwały.

Uzasadnienie nowelizacji

Kluczowe w nowelizacji jest to, że nie trzeba będzie wykazywać interesu prawnego, by taką skargę złożyć.

Komisja Europejska 15 grudnia 2025 r. złożyła do TSUE skargę przeciwko Polsce zarzucając, że kraj nie zapewnia skutecznej ochrony sądowej w sprawach dotyczących jakości i ochrony powietrza, co narusza zapisy dyrektywy w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy, Traktatu o Unii Europejskiej, Karty Praw Podstawowych czy Konwencji z Aarhus dotyczące dostępu do informacji, udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępu do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska.

KE podkreśliła przy tym, że polskie sądy zbyt restrykcyjnie interpretują wymóg wykazania interesu prawnego i ze względu na jego brak odrzucają skargi wnoszone przez mieszkańców i organizacje prośrodowiskowe.

Nowelizacja daje społeczności lokalnej realne narzędzia do kwestionowania zarówno uchwał sejmiku województwa, jak i zaniechania ich podjęcia, co wzmacnia przejrzystość i odpowiedzialność władz regionalnych. Dotychczas sądy często odrzucały skargi, ponieważ skarżący musieli wykazać, że działania lub zaniechania władz odnoszą się do ich konkretnej sytuacji prawnej. Projekt ma usunąć tę barierę i wzmocnić społeczną kontrolę nad działaniami władz w obszarze jakości powietrza.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska w komunikacie