Smog nie odpuszcza. Ogólna jakość powietrza w Polsce jest lepsza, ale stężenie rakotwórczych substancji skoczyło

W Polsce z powodu zanieczyszczenia powietrza przedwcześnie umiera ponad 30 tys. osób rocznie – wskazali przedstawiciele Polskiego Alarmu Smogowego podczas piątkowej inauguracji kampanii „Zobacz, czym oddychasz”.

Rakotwórczy benzo(a)piren w górę. Polska niechlubnym liderem UE

Podczas briefingu inaugurującego ósmą edycję akcji rzecznik Polskiego Alarmu Smogowego (PAS) Piotr Siergiej podkreślił, że według pomiarów Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska pod niektórymi względami jakość powietrza w Polsce ponownie się pogarsza.

–W 2025 r. stężenie rakotwórczego benzo(a)pirenu wzrosło o ok. jedną piątą rok do roku – przekazał Piotr Siergiej.

Prof. Artur Badyda z Politechniki Warszawskiej wskazał, że w ostatnich latach ogólna jakość powietrza w Polsce poprawiła się, ale pod względem stężenia benzo(a)pirenu Polska wciąż zajmuje pierwsze miejsce w Unii Europejskiej. Kraj znajduje się także w unijnej czołówce pod względem stężenia pyłu zawieszonego.

Jak zauważył, choć w pewnych aspektach – m.in. stężenia zanieczyszczeń pyłowych – Polsce udało się utrzymać stężenie szkodliwych substancji w normach UE, to w 2030 r. wejdą w życie bardziej restrykcyjne standardy wynikające z dyrektywy o jakości powietrza i czystym powietrzu dla Europy. Dodał, że Polska jest obecnie daleka od ich spełnienia.

W Polsce z powodu zanieczyszczeń powietrza rocznie umiera ponad 30 tys. ludzi – podkreślił naukowiec.

Wyjaśnił, że konsekwencją zanieczyszczeń są choroby układu krążenia i sercowo-naczyniowe, choroby układu oddechowego, nowotwory, a także częstsze infekcje i problemy z oddychaniem oraz zwiększone ryzyko astmy oskrzelowej u dzieci.

750 tys. dodatkowych pacjentów. Jak walka ze smogiem ratuje życie?

Piotr Siergiej zwrócił uwagę, że zła jakość powietrza sprawia też, że rocznie do szpitali i przychodni trafia dodatkowe 750 tys. pacjentów.

Przywołał też badania Europejskiego Centrum Czystego Powietrza, z których wynika, że działania antysmogowe przeprowadzone w woj. mazowieckim, małopolskim i śląskim pozwoliły w ciągu pięciu lat zapobiec 25 tys. przedwczesnych zgonów.

Siergiej wyjaśnił w rozmowie z PAP, że sukces trzech województw wynika ze skutecznej likwidacji starych kotłów, bo są one źródłem 90 proc. pyłów zawieszonych, potocznie nazywanych smogiem.

Kluczowym działaniem była tzw. ustawa antysmogowa, czyli nowelizacja Prawa ochrony środowiska oraz wynikające z niej uchwały antysmogowe w większości województw w Polsce.
Prof. Artur Badyda

Naukowiec dodał, że najbardziej restrykcyjne przepisy wprowadzono w Krakowie, gdzie od 2019 r. obowiązuje całkowity zakaz spalania węgla i drewna. Dzięki temu Krakowowi udało się znacząco poprawić jakość powietrza oraz oddalić się od czołówki najbardziej zanieczyszczonych miast w Europie i Polsce – zaznaczył.

Strefy czystego transportu i nowa kampania

W ocenie prof. Badydy skutecznym rozwiązaniem w walce z zanieczyszczeniem powietrza jest także wprowadzanie w miastach stref czystego transportu. Zdaję sobie sprawę, że to są niepopularne działania z perspektywy kierowców, niemniej z punktu widzenia naszego zdrowia są to bardzo uzasadnione i dosyć logiczne działania – powiedział.

Przekazał, że z badań przeprowadzonych po wprowadzeniu strefy czystego transportu w Londynie wynika, że zdrowie płuc i sprawność oddychania dzieci zamieszkujących w stolicy Wielkiej Brytanii zauważalnie poprawiły się w porównaniu z grupą dzieci z Luton, gdzie nie wprowadzono strefy.

Celem kampanii „Zobacz, czym oddychasz” jest zwrócenie uwagi na jakość powietrza w Polsce i konieczność jej poprawy. W 30 gminach z 14 województw pojawią się instalacje z filtrami powietrza i wykonanymi z tkaniny płucami. Koordynatorka kampanii Karolina Bryk wyjaśniła, że filtrowane powietrze będzie osadzać się na tkaninie, zmieniając jej kolor.

Gminy biorące udział w kampanii przeprowadzą także działania informacyjne i edukacyjne, m.in. spotkania z lekarzami i audytorami energetycznymi czy warsztaty dla dzieci w szkołach. Instalacje Polskiego Alarmu Smogowego pojawią się po raz pierwszy także poza Polską w kilku państwach UE, m.in. w Rumunii, Bułgarii, Włoszech, Hiszpanii i Grecji.

PAP