W latach 2021-2025 w regionach uprawy kawy na całym świecie zmiana klimatu spowodowała zwiększenie liczby dni z upałem, co może mieć wpływ na jakość i ilość ostatnich zbiorów, a więc też na ceny kawy – wynika z analizy Climate Central. 25 analizowanych państw odpowiada za 97 proc. globalnej produkcji kawy. Wszystkie odczuły skutki szkodliwych dla upraw upałów intensyfikowanych przez globalne ocieplenie. Pięć z tych państw – Brazylia, Wietnam, Kolumbia, Etiopia i Indonezja – odpowiadających za łącznie ¾ światowej produkcji kawy, doświadcza średnio rocznie 57 dni z upałem więcej z powodu zmiany klimatu.

Dlaczego kawa staje się droższa?

W ostatnich latach ceny kawy na świecie były bardzo zmienne. W grudniu 2024 r. ceny kawy w USA były najwyższe od pandemii, a w lutym 2025 r. osiągnęły rekordowo wysoki poziom, najwyższy od 50 lat. Ekstremalne warunki pogodowe w państwach, które są głównymi globalnymi dostawcami kawy to jedna z przyczyn tej sytuacji. W USA nałożyły się na to jeszcze cła na import z Brazylii.

Gatunki kawy rosną w ściśle określonych temperaturach i przy odpowiednim poziomie opadów. Zmiana tych warunków wpływa na jakość i ilość zbiorów, co wpływa na dostępność, a zarazem na cenę ziaren. Zgodnie z analizą ekspertów z organizacji Climate Central, zmiana klimatu powoduje, że w głównych regionach uprawy kawy coraz częściej panują ekstremalne upały, co przyczyniło się do ostatnich skoków cen.

Dla kawy temperaturą graniczną jest 30°C – to temperatura bardzo szkodliwa dla uprawy kawy arabica i nieoptymalna dla kawy robusta – dwóch najpopularniejszych gatunków kawy. Wpływ zmiany klimatu jest znacznie większy w przypadku Arabiki (która stanowi 60-70 proc. globalnej podaży), która jest bardziej wrażliwa na ciepło niż robusta. Już temperatury powyżej 25°C są dla niej nieoptymalne.

Jak bardzo zmiana klimatu wpływa na kawę?

Naukowcy przeanalizowali średnie temperatury w latach 2021-2025 w 25 państwach produkujących kawę, by sprawdzić, jak często zmiana klimatu przyczynia się do wzrostu temperatur powyżej 30°C i ile dodatkowych dni upału w tych państwach powoduje. W tym celu wykonywane są badania atrybucji wykorzystujące obserwowane dane dotyczące temperatury i szacowane temperatury, jakie wystąpiłyby w świecie bez zanieczyszczeń dwutlenkiem węgla, pochodzące z Climate Shift Index serwisu Climate Central. Wszystkie państwa bez wyjątku doświadczyły dodatkowych dni upałów – średnio jest to 47 dni rocznie wśród wszystkich 25 państw.

Pięć państw, które są największymi producentami kawy i łącznie odpowiadają za ¾ globalnej produkcji – Brazylia, Wietnam, Kolumbia, Etiopia i Indonezja – obecnie doświadcza obecnie upałów szkodliwych dla kawy średnio przez ponad 144 dni w roku. Gdyby antropogeniczna zmiana klimatu nie zachodziła, takich upalnych dni byłoby średnio o 57 mniej w ciągu roku.

Największy potęga kawowa świata, Brazylia, odpowiadająca za 37 proc. globalnej produkcji kawy, odnotowała średnio o 70 dodatkowych dni upałów z temperaturami wyższymi niż 30°C rocznie. W stanie Minas Gerais, bgdzie uprawia się najwięcej kawy, takich dni przybyło 67. Wietnam (17 proc. produkcji) doświadcza średnio 59 dodatkowych dni upalnych rocznie, Kolumbia 48 (8 proc. produkcji), Indonezja 73 (6 proc. produkcji), a Etiopia 34 (6 proc. produkcji).

Kolejnym problemem dla kawy są zmieniające się wzorce opadów. Optymalna roczna suma opadów dla upraw wynosi od 145 do 200 cm, a opady powinny być regularne. Ogromna susza w latach 2023 w Brazyli była jedną z przyczyn ostatnich wzrostów cen. Ponadto zmienność opadów i temperatur osłabia rośliny i sprzyja rozprzestrzenianiu się szkodników, takich jak grzyb rdza kawowca i chrząszcz omacnica kawowa.

Jak adaptują się plantatorzy?

Większość plantatorów kawy to stosunkowo drobni rolnicy, którzy uprawiają mniej niż 4,5 ha ziemi i często jest to ich jedyne źródło utrzymania. Z tego powodu są bardzo wrażliwi na skutki zmiany klimatu. Przez zmieniające się warunki klimatyczne zmniejsza się powierzchnia dostępna do uprawy kawy.

Do 2050 r. powierzchnia nadająca się pod uprawę kawy może się zmniejszyć o połowę. Obecne regiony słynące z upraw stają się zbyt ciepłe, szczególnie dla odmiany Arabica. plantacje muszą być przenoszone coraz wyżej lub w całkiem inne regiony, by zmniejszyć wpływ rosnących temperatur. Może do doprowadzić m.in. do wylesiania, gdy rolnicy będą szukać miejsc na uprawy np. w wyższych górach.

Jedną z metod adaptacji jest uprawianie kawy w cieniu wyższych drzew, które można posadzić na terenie obecnych plantacji. Chociaż kawa rosnąca w pełnym słońcu daje obfitsze plony, to korony drzew dają cień i chronią przed działaniem wysokich temperatur, dodatkowo wzbogacają glebę – i co najważniejsze umożliwiają produkcję bez przenoszenia upraw, przynajmniej na jakiś czas.