Szczyt Klimatyczny COP31 w Turcji ruszył bez USA. Jakie są główne cele?

9 listopada w Antalyi w Turcji rozpoczął się 31. szczyt klimatyczny COP31 Organizacji Narodów Zjednoczonych. Przywódcy i dyplomaci z około 190 państw świata zaapelowali o przyspieszenie działań na rzecz klimatu. Na konferencji drugi rok z rzędu zabrakło oficjalnej delegacji ze Stanów Zjednoczonych. Negocjacje mają potrwać do 20 listopada, jednak w poprzednich latach miały tendencję się przedłużać.

Na czym skupia się ten szczyt?

Według jednego z ostatnich raportów ONZ globalne ocieplenie przekroczy próg 1,5°C, ustalony w Porozumieniu Paryskim. Nowa strategia zakłada, by przekroczenie trwało jak najkrócej, a globalne temperatury jak najszybciej spadły poniżej tego poziomu. Na tym skupiają się rozmowy w Turcji. Za formalne negocjacje odpowiedzialna jest Australia i Chris Bowen, australijski minister ds. zmian klimatu i energii oraz przewodniczący negocjacji COP31. Turcja, gospodarz szczytu, jest odpowiedzialna za przyjęty w tym roku program działań, czyli dobrowolne porozumienia przyczyniające się od osiągnięcia celów Porozumienia Paryskiego. Prezydentem tegorocznej konferencji jest turecki minister środowiska, urbanizacji i zmiany klimatu Murat Kurum.

Cele, jakie Turcja chce osiągnąć w tegorocznych negocjacjach, zakładają przede wszystkim zwiększenie udziału energii elektrycznej w końcowym zapotrzebowaniu na energię z nieco ponad 20 proc. obecnie do 35 proc. do 2035 r., zmniejszenie o połowę wzrostu ilości odpadów na świecie do 2035 r. oraz zmniejszenie intensywności zużycia energii w sektorze budowlanym o co najmniej 25 proc. do 2035 r. (cel programu „Odporne Miasta”). Dyskutowane będą także cele dotyczące zmniejszenia emisji metanu oraz rozwiązania gospodarki obiegu zamkniętego. Ważnym problemem jest również coraz bardziej ograniczane w ostatnich latach finansowanie dla państw o niskich dochodach zmagających się ze skutkami kryzysu klimatycznego. Turcja ma też zwrócić się do rządów o podpisanie zobowiązania określającego zasady, które mają zapewnić zrównoważony rozwój i wdrażanie sztucznej inteligencji, biorąc pod uwagę jej duże zapotrzebowanie na energię.

Ponadto jeszcze przed rozpoczęciem spotkania Brazylia, gospodarz zeszłorocznego szczytu klimatycznego, opublikowała globalny, niewiążący plan działania opisujący szczegółowo ścieżkę odejścia od paliw kopalnych oraz plan mający na celu powstrzymanie i ograniczenie wylesiania i degradacji lasów do 2030 r. Dokumenty nie mają podlegać negocjacjom, a raczej zwiększać presję na decydentów zgromadzonych w Antalyi.

Działacze prośrodowiskowi krytykują cel dotyczący przyspieszenia elektryfikacji, ponieważ nie zakłada on tego, by energia elektryczna pochodziła ze źródeł niskoemisyjnych – czy więc samą elektryfikację można zaliczyć do działań na rzecz klimatu?

COP wdrożeniowy

Sekretarz wykonawczy ONZ ds. zmiany klimatu Simon Stiell podczas przemówienia otwierającego konferencję COP31 wezwał do osiągnięcia konkretnych wyników podczas negocjacji. „Im konkretniejsze będą te wyniki, tym bardziej pomogą one Stronom przełożyć wyznaczone cele na rzeczywiste osiągnięcia, zapewniając większe korzyści większej liczbie osób” – podkreślił.

Jednocześnie zaznaczył, że „żadna konferencja COP nie jest panaceum. Żadna pojedyncza konferencja nie jest w stanie wypełnić przepaści między nauką a rzeczywistością. Musimy zmierzyć się ze światem takim, jakim jest, a nie takim, jakim chcielibyśmy, aby był. Każda z ostatnich konferencji COP przyniosła znaczący postęp. Ta również musi go przynieść” – powiedział.

Murat Kurum, prezydent COP31, zwrócił uwagę, jak kryzysy na świecie napędzają się wzajemnie:

Technologia i sztuczna inteligencja rozwijają się w niezwykłym tempie. Jednak dostęp do kapitału, wiedzy i technologii pozostaje głęboko nierówny. Wszystko to dzieje się w świecie, który jest coraz gorętszy, bardziej kruchy i bardziej narażony na katastrofy. Na różnych kontynentach żyjemy teraz według tego samego kalendarza klimatycznego. Susza w jednej części świata jest odczuwalna przy stole w innej. Kiedy rzeka występuje z brzegów w jednym regionie, harmonogramy produkcji w fabrykach oddalonych o tysiące kilometrów ulegają zmianie. Kiedy w jednym kraju brakuje wody, konsekwencje dotykają innych społeczeństw, wpływając na ich gospodarkę, schematy migracji i bezpieczeństwo. Ekstremalne upały stanowią obciążenie dla miast, rolnictwa i zdrowia ludzi. Przesłanie świata jest jednoznaczne: każdy kryzys pogarsza poprzedni. Klimat kształtuje nasze zasoby żywności. Żywność wpływa na migracje. Energia kształtuje gospodarkę. Niestabilność gospodarcza wpływa na zdolność społeczeństw do radzenia sobie ze wstrząsami. Dlatego polityka klimatyczna jest dziś również polityką rozwojową. To polityka żywnościowa. Polityka energetyczna. Polityka miejska. Polityka zdrowotna. Przede wszystkim w ten sposób chronimy przyszłość ludzkości. To właśnie sprowadziło nas do Antalyi. Ponieważ kryzysy wzajemnie się napędzają, musimy zadbać o to, aby nasze rozwiązania wzajemnie się wzmacniały.
Murat Kurum, minister środowiska, urbanizacji i zmiany klimatu Turcji, w przemówieniu otwierającym COP31

Zaapelował, by COP31 został szczytem „wdrożeniowym”, a „obietnice przyniosły rezultaty”: „niech nasze decyzje otworzą drogę do inwestycji. Niech nasza wiedza zostanie wykorzystana. Nasze decyzje muszą znaleźć odzwierciedlenie w infrastrukturze miasta, na ziemi rolnika i wzdłuż linii produkcyjnej fabryki. Rodziny muszą odczuć ich wpływ w postaci niższych rachunków za energię” – podkreślił Murat Kurum.

Chris Bowen, przewodniczący negocjacji COP31, wyraził nadzieję, że tegoroczna konferencja pokaże światu, że multilateralizm i współpraca działają. „Zadbajmy o to, aby żaden kraj nie musiał stawiać czoła skutkom zmian klimatycznych w pojedynkę” – powiedział w swoim przemówieniu.

Bolesny brak USA

Wśród negocjatorów zgromadzonych w Antalyi ponownie brakuje oficjalnej delegacji Stanów Zjednoczonych. Prezydent USA Donald Trump w styczniu 2025 r. wycofał kraj z Porozumienia Paryskiego i aktywnie zwalcza naukę o klimacie w Stanach Zjednoczonych.

Urzędnik Białego Domu, potwierdzając, że administracja nie wyśle przedstawicieli na COP31, powiedział, że „ten szczyt odrzuca rzeczywistość, ponieważ nie bierze pod uwagę faktu, że ekstremistyczna polityka klimatyczna niszczy kraje na całym świecie”.

Na szczyt wybrało się jednak około 20 amerykańskich kongresmenów, którzy musieli na własną rękę zorganizować finansowanie podróży – poinformował brytyjski dziennik The Guardian.

Stany Zjednoczone są drugim, po Chinach, największym emitentem świata, a emisje w przeliczeniu na osobę również należą do jednych z najwyższych na świecie.