Krajowa Izba Gospodarcza zwraca się do rządu. 10 postulatów dla polskiej elektryfikacji

Tematem przewodnim tegorocznego szczytu klimatycznego COP31 w Antalyi w Turcji jest elektryfikacja. W związku z konferencją Komitet ds. Zrównoważonego Biznesu Krajowej Izby Gospodarczej ogłosił stanowisko dotyczące elektryfikacji polskiej gospodarki i opublikował 10 postulatów skierowanych do rządu. Według ekspertów KIG aby transformacja energetyczna przyniosła oczekiwane rezultaty, musi przebiegać w sposób przemyślany i racjonalny ekonomicznie.

Szanse dla polskich firm

W lipcu tego roku Komisja Europejska opublikowała Electrification Action Plan, który zakkłada wzrost udziału energii elektrycznej w końcowym zużyciu energii w UE z obecnych około 23 proc. do 46 proc. w 2040 r. W Polsce udział ten wynosi zaledwie około 17 proc. Dlatego też Komitet Zrównoważonego Biznesu KIG popiera cel unijny, traktując go jako szansę na ograniczenie zależności Polski od importu paliw kopalnych, stabilizację cen energii oraz szansę na wzrost konkurencyjności polskich firm.

Eksperci KIG zwracają uwagę, że elektryfikacja nie musi być tożsama z dekarbonizacją. Nowe źródła energii nie powinny bazować na paliwach kopalnych, bo oznaczałoby to jedynie przenoszenie źródeł emisji w inne miejsca. „Podstawą powodzenia procesu musi być równoległy rozwój Odnawialnych Źródeł Energii, magazynów energii oraz energetyki jądrowej” – postulują eksperci.

Postulaty KIG

1. Krajowy plan elektryfikacji. Rząd powinien przygotować, w konsultacji z biznesem, krajowy plan elektryfikacji gospodarki opartej na niskoemisyjnych źródłach, który przełoży unijny cel na realistyczną ścieżkę dojścia, uwzględniającą strukturę i specyfikę polskiej gospodarki. Wdrożenie to wymaga też konsultacji międzyresortowych, których efektem powinna być uchwała Rady Ministrów.
2. Zachęty dla elektryfikacji, w tym sprawna administracja. Minister właściwy do spraw gospodarki powinien wprowadzić sprzyjające warunki dla przedsiębiorstw i branż, które można zelektryfikować najszybciej, takie jak dotacje, zachęty i ulgi podatkowe. Potrzebne są skuteczne mechanizmy wsparcia nakładów inwestycyjnych (CAPEX), szybsze wydawanie pozwoleń, programy dopłat i gwarancji finansowych do zakupu maszyn, technologii i flot elektrycznych, tak aby wysoki koszt początkowy nie blokował kluczowych inwestycji.
3. Bezpieczeństwo energetyczne, czyli ciągłość dostaw. Jeśli elektryfikacja będzie wyprzedzać rozbudowę mocy dyspozycyjnych i infrastruktury przesyłowej, ograniczenia w dostawach energii będą coraz częstsze. Odbije się to na konkurencyjności całej gospodarki. Koszty poniosą także MŚP, których ograniczenia bezpośrednio nie obejmą, bo zapłacą za nie w rosnących opłatach systemowych na rachunkach za energię. Transformacja powinna więc zapewniać stałe i przewidywalne dostawy energii, a nie jedynie sprawnie zarządzać ich niedoborem.
4. Konkurencyjna cena energii elektrycznej. Przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe przejdą na rozwiązania elektryczne tylko wtedy, gdy energia będzie dostępna po rozsądnej i przewidywalnej cenie, również w porównaniu z paliwami, które ma zastąpić a jej obciążenia podatkowe i regulacyjne nie będą wyższe niż obciążenia paliw kopalnych. Przedsiębiorstwa elektryfikujące produkcję powinny mieć dostęp do konkurencyjnej cenowo energii, m.in. dzięki wykorzystaniu istniejącej infrastruktury i jej maksymizacji (m.in cable pooling), wdrożeniu nowoczesnych mechanizmów finansowania (m.in wykorzystanie funduszy prywatnych i emerytalnych; kontrakty długoterminowe), dywersyfikacji źródeł wytwarzania energii i rozwojowi niezależnych producentów, w tym tworzeniu klastrów energetycznych, oraz usunięciu barier ograniczających konkurencję na rynku energii. Przedsiębiorstwa, w szczególności MŚP, powinny mieć rzeczywistą możliwość wyboru sprzedawcy i dostęp do przejrzystych, konkurencyjnych ofert.
5. Rozwój sieci i mocy dyspozycyjnej w tempie elektryfikacji. Potrzebna jest rozbudowa sieci przesyłowych i dystrybucyjnych oraz mocy dyspozycyjnych w tempie odpowiadającym rosnącemu zapotrzebowaniu na energię elektryczną. Wydatki na rozbudowę sieci powinny być w większym stopniu finansowane poza rachunkami za energię. Należy też wspierać mechanizmy zwiększające elastyczność systemu, takie jak magazyny energii i elastyczny pobór, ponieważ zmniejszają one presję na sieci.
6. Powszechne wsparcie efektywności energetycznej. Elektryfikacja gospodarki powinna iść w parze z poprawą efektywności energetycznej przedsiębiorstw, procesów produkcyjnych i budynków. Państwo powinno stworzyć powszechny i przewidywalny system zachęt do inwestycji ograniczających zużycie energii, dostępny w szczególności MŚP. Obok istniejących mechanizmów, takich jak białe certyfikaty i dotacje, należy wprowadzić powszechną ulgę podatkową na inwestycje w efektywność energetyczną oraz uprościć procedury uzyskiwania wsparcia. Działania te powinny służyć trwałemu obniżaniu kosztów działalności przedsiębiorstw i zwiększaniu ich konkurencyjności.
7. Neutralność technologiczna. Elektryfikacja powinna być priorytetem tam, gdzie jest rozwiązaniem technicznie wykonalnym i ekonomicznie uzasadnionym. W sektorach, w których jej zastosowanie jest trudne lub nieopłacalne, należy dopuścić inne technologie niskoemisyjne W ciepłownictwie i przemyśle elektryfikacja powinna iść w parze z innymi rozwiązaniami niskoemisyjnymi, wybieranymi według kosztu redukcji emisji i bezpieczeństwa dostaw. Neutralność technologiczna nie podważa roli OZE jako głównej podstawy elektryfikacji w najbliższych latach ani roli energetyki jądrowej jako stabilnego źródła bezemisyjnego w dłuższej perspektywie.
8. Proporcjonalność wobec MŚP. Mniejsze przedsiębiorstwa potrzebują dostępnego wsparcia technicznego i finansowego, aby transformacja nie zwiększała ich obciążeń. Mechanizmy wsparcia powinny być dostosowane do skali działalności przedsiębiorstw, a procedury ubiegania się o pomoc maksymalnie uproszczone, tak aby koszty administracyjne nie stanowiły bariery dla mniejszych inwestycji.
9. Równe warunki konkurencji. Elektryfikacja oparta na równoległej dekarbonizacji wytwarzania energii ma bezpośrednie znaczenie dla konkurencyjności. Towary wprowadzane na rynek UE powinny więc podlegać takim samym wymogom emisyjnym niezależnie od ich pochodzenia, co wymaga m.in. konsekwentnego stosowania mechanizmu CBAM, uwzględniania emisji związanych ze zużyciem energii elektrycznej przy ocenie śladu węglowego oraz jednolitej metodyki liczenia emisji, w tym w kryteriach zamówień publicznych i rynków wiodących dla produktów niskoemisyjnych. Bez wyrównania warunków konkurencji ambitna polityka klimatyczna UE grozi dalszą dezindustrializacją i przenoszeniem produkcji i emisji poza Europę, zamiast ich redukcję.
10. Skuteczna komunikacja i przeciwdziałanie dezinformacji. W Polsce mamy duże społeczne poparcie dla transformacji. Jednocześnie rośnie skala dezinformacji, w tym dotyczącej odnawialnych źródeł energii i narracji forsujących proste i nierealne rozwiązania, jak powrót do węgla. Przykład blackoutu na Półwyspie Iberyjskim w kwietniu 2025 r. pokazuje, jak łatwo podważyć zaufanie do transformacji. Państwo musi się tym zagrożeniom skutecznie przeciwstawić, poprzez szerokie i skuteczne kampanie informacyjne.