Jak wskazuje Hollie McKay w artykule”How Cuba’s Infrastructure Crisis Is Opening the Door to Foreign Intelligence Networks” (The Cipher Brief, 17 lutego 2026 r.), pogłębiający się kryzys energetyczny Kuby – obejmujący chroniczne niedobory paliwa, starzejącą się infrastrukturę elektrowni oraz powtarzające się blackouty – stworzył warunki sprzyjające zwiększonej obecności technologicznej i infrastrukturalnej Chin oraz Rosji. Osłabienie systemu energetycznego powoduje rosnącą zależność państwa od zagranicznych inwestycji, technologii oraz wsparcia technicznego, co może umożliwiać zewnętrznym podmiotom uzyskanie dostępu do infrastruktury krytycznej, obejmującej zarówno sektor energetyczny, jak i telekomunikacyjny.

W efekcie chińscy specjaliści instalują sprzęt telekomunikacyjny i uczestniczą w modernizacji infrastruktury komunikacyjnej, natomiast rosyjscy inżynierowie utrzymują instalacje radarowe i systemy łączności, wykorzystując wcześniejsze powiązania techniczne i wojskowe z okresu zimnej wojny. Wskazuje to na rosnącą obecność infrastrukturalną i technologiczną obu państw w systemach krytycznych Kuby, co w warunkach kryzysu gospodarczego i energetycznego może pogłębiać zależność państwa od zagranicznych partnerów i ograniczać jego autonomię technologiczną.

Na Kubie powstaje infrastruktura wywiadowcza?

Dodatkowe informacje dostarcza artykuł agencji Reuters”New Cuban radar site near US military base could aid China spying, think tank says” (2 lipca 2024 r.), według którego w pobliżu Santiago de Cuba zidentyfikowano instalacje radarowe i antenowe mogące – według analiz Center for Strategic and International Studies (CSIS) – potencjalnie służyć do przechwytywania sygnałów komunikacyjnych na duże odległości. Infrastruktura tego typu może umożliwiać monitorowanie komunikacji wojskowej, ruchu lotniczego oraz aktywności morskiej w regionie Karaibów, co zwiększa jej znaczenie strategiczne w kontekście bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych oraz szerzej – architektury bezpieczeństwa w zachodniej części globu.

Natomiast analiza CSIS”Decoding China’s Intelligence Activities in Cuba” (1 lipca 2024 r.) wskazuje, że chińskie firmy Huawei i ZTE stanowią kluczowy element kubańskiej infrastruktury telekomunikacyjnej, co oznacza znaczną zależność systemu komunikacyjnego państwa od technologii dostarczanych przez podmioty z Chin. Według autorów raportu infrastruktura telekomunikacyjna pełni funkcję systemu krytycznego łączącego komunikację cywilną, administracyjną i państwową, a jej kontrola lub wpływ na nią może mieć znaczenie strategiczne z punktu widzenia bezpieczeństwa informacyjnego.

Na znaczenie Kuby wpływa również jej położenie geograficzne. Bliskość południowo-wschodniego wybrzeża Stanów Zjednoczonych sprawia, że – jak wskazują analizy CSIS – terytorium wyspy może mieć istotną wartość jako platforma rozpoznania sygnałowego (SIGINT), umożliwiając obserwację wybranych aspektów aktywności wojskowej, kosmicznej i cywilnej w regionie, w tym komunikacji radiowej, ruchu lotniczego oraz operacji morskich.

Jak wynika z dokumentu U.S. House Committee on Homeland Security”Letter to the Department of Homeland Security on PRC Activity in Cuba” (6 maja 2025 r.) rozwój infrastruktury telekomunikacyjnej i energetycznej na Kubie może być powiązany z rozbudową zdolności wywiadowczych. Wskazuje się potencjalne lokalizacje instalacji sygnałowych, takie jak Bejucal, Wajay, Calabazar i El Salao, które mogą być wykorzystywane do monitorowania transmisji radiowych, satelitarnych i cyfrowych. Z kolei zeznanie eksperckie CSIS”Beijing’s Air, Space, and Maritime Surveillance from Cuba: A Growing Threat to the Homeland” (6 maja 2025 r.) podkreśla, że infrastruktura rozwijana na Kubie może mieć charakter podwójnego zastosowania (dual-use), umożliwiając zarówno funkcjonowanie systemów cywilnych, jak i prowadzenie działań rozpoznawczych.

Na ryzyko wynikające z rosnącej zależności technologicznej zwraca uwagę również Industrial Cyber”U.S. lawmakers demand DHS threat assessment on China’s intelligence operations in Cuba” (8 maja 2025 r.), który podkreśla, że uzależnienie od zagranicznych dostawców może utrudniać kontrolę nad infrastrukturą krytyczną i zwiększać ryzyko jej wykorzystania do celów wywiadowczych, szczególnie w warunkach ograniczonych zasobów instytucjonalnych państwa.

Nowy chiński Digital Silk Road

Jak wskazuje raport Freedom House autorstwa Sarah Cook”Beijing’s Global Megaphone: The Expansion of Chinese Communist Party Media Influence Since 2017” (2020), ekspansja technologiczna i medialna Chin w państwach rozwijających się wiąże się z rozwojem narzędzi wpływu informacyjnego oraz kształtowaniem środowiska komunikacyjnego. Działania te obejmują współpracę z mediami, rozwój platform dystrybucji treści oraz budowę relacji instytucjonalnych, które mogą wpływać na przepływ informacji i narracje medialne w państwach partnerskich. Także analiza Atlantic Council”The Chinese Surveillance Ecosystem and the Global Spread of Its Tools” (2022) w szerszym ujęciu wskazuje, że eksport technologii nadzoru i systemów telekomunikacyjnych obejmuje narzędzia monitoringu, platformy zarządzania danymi oraz rozwiązania sieciowe, które mogą prowadzić do powstawania długoterminowych zależności technologicznych oraz zwiększać możliwości oddziaływania informacyjnego i kontrolnego.

Podobne wnioski przedstawiają analizy Center for Strategic and International Studies dotyczące inicjatywy „Digital Silk Road” m.in.The Digital Silk Road: China’s Quest to Wire the World and Win the Future, CSIS / Rowman & Littlefield, 2021., wskazujące, że rozwój infrastruktury cyfrowej przez podmioty zagraniczne może tworzyć trwałą obecność technologiczną oraz zwiększać możliwości oddziaływania informacyjnego i strategicznego. Obejmuje to w szczególności budowę i utrzymanie sieci telekomunikacyjnych, centrów danych, systemów zarządzania ruchem danych oraz platform usług cyfrowych, które w praktyce wiążą państwa-odbiorców z dostawcami technologii na poziomie standardów technicznych, oprogramowania i długoterminowego serwisowania.

Tego typu powiązania mogą sprzyjać utrwalaniu zależności technologicznych i instytucjonalnych, a jednocześnie tworzyć warunki do kształtowania środowiska informacyjnego – m.in. poprzez wpływ na architekturę sieci, przepływ danych i standardy zarządzania informacją. W ujęciu strategicznym oznacza to, że infrastruktura cyfrowa staje się nie tylko narzędziem rozwoju gospodarczego, lecz także elementem szerszej obecności geopolitycznej, który może wzmacniać długoterminowe relacje zależności oraz zwiększać zdolność oddziaływania państw dostawców technologii na partnerów infrastrukturalnych.

Chiny i Rosja opanowują światową energetykę

Ekspansja Chin i Rosji w sektorze energetycznym państw Globalnego Południa stanowi jeden z kluczowych elementów ich współczesnej polityki gospodarczej i zagranicznej, łącząc cele ekonomiczne, infrastrukturalne i geopolityczne.

Raport China Global South Project”Powering Africa: China’s Expanding Role in the Continent’s Energy Future” (2025) wskazuje, że chińskie inwestycje energetyczne przyczyniły się do powstania znaczących mocy wytwórczych w Afryce, obejmujących zarówno energetykę konwencjonalną, jak i odnawialną. Dane Boston University Global Development Policy Center China’s Global Power Database, stan na 2024 r.) dokumentują setki projektów energetycznych finansowanych przez Chiny w krajach rozwijających się, obejmujących elektrownie węglowe, gazowe, wodne oraz odnawialne źródła energii. Z kolei analizy World Resources Institute – w szczególności bazaChina Overseas Finance Inventory (COFI) – wskazują, że sektor energetyczny stanowi jeden z kluczowych obszarów zagranicznych inwestycji infrastrukturalnych Chin, a projekty te są rozproszone geograficznie w Afryce, Azji i Ameryce Łacińskiej.

Również  raport Green Finance & Development Center”China Belt and Road Initiative Investment Report 2025” (2026) podkreśla, że energetyka pozostaje jednym z najważniejszych sektorów inwestycji infrastrukturalnych Chin w skali globalnej. W podobnym tonie analizy International Energy Agency – w tymWorld Energy Outlook (edycje 2022–2024) – wskazują na rosnącą rolę Chin jako inwestora i wykonawcy projektów energetycznych w państwach rozwijających się. Także według  analiz China Global South Project”China’s Financing Power Plants Across Sub-Saharan Africa” (2025) oraz raportu AidData”Banking on the Belt and Road” (2021)  wynika że inwestycje te są powiązane zarówno z potrzebą zabezpieczenia dostępu do surowców, jak i z tworzeniem rynków dla chińskich przedsiębiorstw infrastrukturalnych oraz eksportem technologii.

Z perspektywy rozwojowej inwestycje energetyczne mogą przyczyniać się do zwiększenia dostępności energii i wspierać rozwój gospodarczy, co podkreślają raport UNDP/World Bank/IEA/WHO”Sustainable Energy for All: Global Tracking Framework” (2015) oraz raport IRENA”Renewable Energy Market Analysis: Africa and its Regions” (2022). Równolegle Rosja rozwija swoją obecność energetyczną poprzez eksport surowców, projekty infrastrukturalne oraz współpracę w sektorze gazowym i jądrowym. Analizy International Energy Agency dotyczące bezpieczeństwa energetycznego oraz opracowanie Oxford Institute for Energy Studies”Russia’s Pivot to Asia in Energy” (2023) wskazują, że Rosja po 2022 r. zwiększa orientację na rynki azjatyckie. Raport Chatham House”Russia’s nuclear energy diplomacy” (2022) podkreśla znaczenie eksportu technologii jądrowych jako narzędzia budowania długoterminowych relacji strategicznych.

Analizy European Council on Foreign Relations, Carnegie Endowment for International Peace oraz RAND Corporation wskazują, że inwestycje energetyczne mogą prowadzić do powstania zależności technologicznych, finansowych i politycznych, wzmacniając długoterminową obecność strategiczną państw dostawców.

Jak wskazuje NATO COE-DAT”Enabling NATO’s Collective Defense: Critical Infrastructure Security and Resiliency” (2022), infrastruktura energetyczna i telekomunikacyjna stanowi strategiczny cel operacji cybernetycznych i wywiadowczych, ponieważ jej penetracja może umożliwiać dostęp do informacji o funkcjonowaniu państwa oraz oddziaływanie na jego stabilność gospodarczą i społeczną.

Podobne wnioski dotyczące znaczenia infrastruktury energetycznej jako obszaru wrażliwego z punktu widzenia bezpieczeństwa informacyjnego i operacyjnego przedstawiają analizy instytucji zajmujących się cyberbezpieczeństwem i bezpieczeństwem energetycznym, w szczególności:

• European Union Agency for Cybersecurity (ENISA),”ENISA Threat Landscape 2022”,
• U.S. Department of Energy (DOE CESER), materiały programuCybersecurity for Energy Delivery Systems (CEDS),
• International Energy Agency (IEA),”Enhancing Cyber Resilience in Electricity Systems” (2021).

Analiza ENISA wskazuje, że sektor energetyczny należy do grupy kluczowych sektorów infrastruktury krytycznej szczególnie narażonych na zagrożenia cybernetyczne ze względu na swoją rolę systemową oraz stopień integracji z innymi sektorami gospodarki. W raporcie podkreśla się, że ataki na infrastrukturę energetyczną mogą mieć charakter zarówno bezpośredni – prowadząc do zakłóceń dostaw energii – jak i pośredni, poprzez wpływ na systemy sterowania przemysłowego (ICS/SCADA), łańcuchy dostaw lub usługi cyfrowe powiązane z funkcjonowaniem sieci elektroenergetycznych. ENISA zwraca również uwagę na rosnącą rolę zagrożeń hybrydowych oraz operacji sponsorowanych przez państwa, które mogą wykorzystywać podatności w infrastrukturze energetycznej jako element szerszych działań wpływu lub presji politycznej.

Materiały programuCybersecurity for Energy Delivery Systems prowadzonego przez U.S. Department of Energy (Office of Cybersecurity, Energy Security, and Emergency Response – CESER) koncentrują się na praktycznym wymiarze zabezpieczenia systemów energetycznych, wskazując, że nowoczesne systemy dostarczania energii są złożonymi systemami cyber-fizycznymi, w których infrastruktura operacyjna (OT) jest ściśle powiązana z systemami informatycznymi (IT). W dokumentach programu podkreśla się znaczenie odporności (resilience), segmentacji sieci, monitoringu anomalii oraz zarządzania ryzykiem w całym cyklu życia infrastruktury – od projektowania, przez eksploatację, aż po modernizację systemów. DOE wskazuje również, że rosnąca cyfryzacja i integracja odnawialnych źródeł energii oraz technologii smart grid zwiększają powierzchnię ataku, co wymaga ciągłego doskonalenia standardów bezpieczeństwa i współpracy między sektorem publicznym i prywatnym.

Z kolei raport International Energy Agency”Enhancing Cyber Resilience in Electricity Systems” (2021) podkreśla, że transformacja energetyczna – obejmująca cyfryzację sieci, rozwój inteligentnych liczników, integrację odnawialnych źródeł energii oraz automatyzację zarządzania systemami elektroenergetycznymi – zwiększa efektywność i elastyczność systemów, ale jednocześnie prowadzi do wzrostu ich podatności na zagrożenia cybernetyczne. IEA wskazuje, że systemy elektroenergetyczne stają się coraz bardziej zależne od przepływu danych i infrastruktury cyfrowej, co oznacza, że incydenty cybernetyczne mogą mieć bezpośrednie przełożenie na fizyczne funkcjonowanie sieci. Raport podkreśla konieczność budowy zdolności reagowania na incydenty, rozwijania standardów międzynarodowych oraz wzmacniania współpracy między operatorami systemów energetycznych, rządami i instytucjami regulacyjnymi.

Łącznie ustalenia tych trzech źródeł wskazują, że infrastruktura energetyczna – ze względu na swoją rolę systemową, stopień cyfryzacji oraz powiązanie z innymi sektorami – stanowi środowisko o wysokiej wartości strategicznej, w którym potencjalne działania cybernetyczne lub operacje wywiadowcze mogą przynosić efekty wykraczające poza sam sektor energii, wpływając na funkcjonowanie całych państw i ich systemów gospodarczych.

Nie każda inwestycja to pułapka

Raport OECD”Digital Security and Resilience in Critical Infrastructure and Essential Services” (2019) z kolei wskazuje, że infrastruktura energetyczna stanowi część zintegrowanych systemów informacyjnych, a przepływ danych w tych systemach ma znaczenie dla funkcjonowania państwa i gospodarki. Z kolei w ujęciu systemowym raport World Economic ForumGlobal Risks Report 2023 określa infrastrukturę energetyczną jako element złożonych „systemów systemów”, powiązanych z komunikacją, transportem i gospodarką cyfrową.W tym kontekście projekty energetyczne realizowane przez podmioty zagraniczne – jak wskazuje Bank Światowy”Public-Private Partnerships in Power Infrastructure” (2020) – często obejmują wieloletnią eksploatację, utrzymanie i zarządzanie infrastrukturą przez inwestorów zagranicznych, co tworzy trwałą obecność technologiczną i operacyjną.

Analizy dotyczące infrastruktury cyfrowej i telekomunikacyjnej – w tym raporty Freedom HouseFreedom on the Net oraz analizy CSIS dotyczące Digital Silk Road – wskazują, że infrastruktura komunikacyjna może stanowić element szerszego systemu obecności technologicznej i informacyjnej oraz narzędzie wpływu.

W przypadku Rosji sektor energetyczny jest jednoznacznie postrzegany jako narzędzie wpływu politycznego. Analiza European Parliamentary Research Service”Russia’s energy strategy and its geopolitical implications” (2022) oraz opracowania International Energy Agency dotyczące bezpieczeństwa energetycznego wskazują, że relacje energetyczne mogą tworzyć długoterminowe zależności gospodarcze i instytucjonalne o znaczeniu strategicznym.

Należy jednak podkreślić, że przytoczone źródła wskazują przede wszystkim na mechanizmy i warunki systemowe, a nie na to, że każda inwestycja energetyczna jest wykorzystywana do działalności wywiadowczej. Wykorzystanie infrastruktury w tym celu zależy od konkretnych uwarunkowań politycznych, technologicznych i instytucjonalnych danego państwa.

Kryzys sprzyja zależności technologicznej

Z przytoczonych powyżej analiz i informacji  źródeł wynika, że kryzysy energetyczne mogą sprzyjać rozszerzaniu infrastruktury technologicznej i potencjalnie wywiadowczej poprzez szereg powiązanych ze sobą mechanizmów strukturalnych i instytucjonalnych.

• Po pierwsze, zwiększanie zależności technologicznej i finansowej państw w kryzysie wynika z konieczności szybkiego uzupełnienia braków w zdolnościach wytwórczych, przesyłowych i zarządczych sektora energii. W warunkach ograniczonych zasobów własnych państwa sięgają po finansowanie, technologie i usługi serwisowe dostarczane przez podmioty zagraniczne, co – jak wskazują analizy dotyczące inwestycji infrastrukturalnych i łańcuchów dostaw – może prowadzić do powstawania długoterminowych relacji zależnościowych w obszarze technologii, danych oraz eksploatacji infrastruktury.
• Po drugie, uzyskiwanie dostępu do infrastruktury krytycznej przez podmioty zewnętrzne wiąże się z charakterem współczesnych projektów energetycznych i telekomunikacyjnych, które obejmują nie tylko budowę, lecz również wieloletnie utrzymanie, modernizację i zarządzanie systemami. Jak podkreślają analizy dotyczące cyberbezpieczeństwa infrastruktury krytycznej (ENISA, IEA, DOE CESER), systemy energetyczne są obecnie złożonymi systemami cyber-fizycznymi, w których infrastruktura operacyjna (OT) jest ściśle powiązana z systemami informatycznymi (IT) oraz przepływem danych. Dostęp do tych systemów – nawet w celach technicznych lub serwisowych – może oznaczać dostęp do informacji operacyjnych o funkcjonowaniu państwa i jego infrastruktury.
• Po trzecie, rozwój systemów o podwójnym zastosowaniu (dual-use) jest konsekwencją konwergencji technologicznej sektora energetycznego i telekomunikacyjnego. Infrastruktura komunikacyjna, systemy zarządzania energią, sieci przesyłowe i platformy danych pełnią równocześnie funkcje cywilne, administracyjne i – potencjalnie – rozpoznawcze. Jak wskazują analizy dotyczące infrastruktury cyfrowej i nadzoru technologicznego, systemy te mogą w określonych warunkach umożliwiać monitorowanie ruchu danych, aktywności sieciowej czy parametrów operacyjnych infrastruktury, co nadaje im znaczenie strategiczne wykraczające poza ich funkcję gospodarczą.
• Po czwarte, osłabienie zdolności nadzoru i kontroli infrastruktury przez państwo wynika zarówno z ograniczeń instytucjonalnych, jak i złożoności technologicznej nowoczesnych systemów energetycznych. Jak wskazują raporty ENISA, OECD i IEA, rosnąca cyfryzacja oraz integracja systemów zwiększa wymagania w zakresie kompetencji regulacyjnych, cyberbezpieczeństwa i zarządzania ryzykiem. W państwach dotkniętych kryzysem gospodarczym i energetycznym zdolności te mogą być ograniczone, co utrudnia efektywne monitorowanie i kontrolę infrastruktury zarządzanej we współpracy z podmiotami zagranicznymi.

Gdy infrastruktura staje się narzędziem wpływu

W ujęciu systemowym powyższe mechanizmy są ze sobą powiązane i wzajemnie się wzmacniają. Zależność technologiczna sprzyja dostępowi do infrastruktury, dostęp do infrastruktury zwiększa potencjał zastosowań dual-use, a ograniczona zdolność nadzoru państwa utrudnia identyfikację i kontrolę ryzyk wynikających z tej konfiguracji.

W efekcie państwa dotknięte kryzysem energetycznym mogą stawać się obszarami, w których infrastruktura energetyczna i telekomunikacyjna pełni nie tylko funkcję gospodarczą, lecz także strategiczną – jako potencjalne narzędzie projekcji wpływu, budowania długoterminowych zależności oraz prowadzenia działań rozpoznawczych w warunkach globalnej rywalizacji mocarstw.

Jednocześnie należy podkreślić, że przytoczone źródła wskazują przede wszystkim na mechanizmy strukturalne i warunki systemowe, a nie na to, że każda inwestycja infrastrukturalna jest wykorzystywana do działalności wywiadowczej. Stopień wykorzystania infrastruktury do celów wywiadowczych lub wpływu zależy od konkretnych uwarunkowań politycznych, instytucjonalnych i technologicznych danego państwa oraz od charakteru relacji z partnerami zagranicznymi.

Adam Jawor