Polski biznes i nauka idą do Kijowa. Cel: energetyka

Patronat nad inicjatywą objął Minister Finansów i Gospodarki – Andrzej Domański, który uczestniczył w ceremonii podpisania porozumienia. Wydarzenie odbyło się w ramach polskiej misji gospodarczej sektora energetycznego w Kijowie, poświęconej bezpieczeństwu energetycznemu i transformacji.

Polsko-ukraińsko-niemiecka współpraca

Jak poinformowano w komunikacie, celem partnerstwa jest „rozwój współpracy badawczej, eksperckiej i edukacyjnej” wokół Kyiv Energy and Climate Lab (KECLab) – nowo utworzonego centrum analitycznego działającego przy Akademii Kijowsko-Mohylańskiej.

Partnerzy będą współtworzyć analizy energetyczno-klimatyczne oraz rozwijać narzędzia modelowania systemu energetycznego, programy współpracy akademickiej oraz prowadzić działania na rzecz wzmacniania kompetencji eksperckich.

W planach są również wspólne studia magisterskie i projekty badawcze. Projekt ma wspierać rozwój współpracy regionalnej, budowę kompetencji energetycznych i środowiskowych oraz wzmacniać wzajemne zaufanie.

”Odbudowa Ukrainy to nie tylko proces infrastrukturalny, ale również inwestycja w bezpieczeństwo, odporność i stabilność gospodarczą całego regionu” - mówił minister finansów i gospodarki, Andrzej Domański.

Polska chce być aktywnym partnerem Ukrainy nie tylko w czasie odbudowy, ale także w tworzeniu nowoczesnego, odpornego i konkurencyjnego systemu energetycznego przyszłości. Dzisiejsze porozumienie pokazuje, że współpraca nauki, administracji i ekspertów może stać się realnym fundamentem długoterminowego partnerstwa między naszymi krajami oraz jednym z filarów rozwoju gospodarczego i bezpieczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej.
podkreślał Domański

Profesor Serhiy Kvit, Rektor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” również wypowiadał się o współpracy w pozytywnym tonie, mówiąc o silnym zaangażowaniu w dialog akademicki z polskimi instytucjami.

”Dzisiejsze spotkanie poświęciliśmy inauguracji trójstronnej współpracy Ukrainy, Niemiec i Polski w dziedzinie energii i klimatu. Inicjatywa ta, wspierana przez Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy, koncentruje się na powołaniu centrum badawczego NaUKMA Kyiv Energy and Climate Lab we współpracy z Helmholtz-Zentrum Berlin. Cieszymy się, że do tego cennego partnerstwa dołączyły polskie instytucje: think tank Forum Energii, Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy oraz Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie” - skomentował Kvit.

Z kolei dyrektor KECLab, Vladyslav Mikhnych, mówił o kluczowym znaczeniu trójstronnego porozumienia dla ukraińskiej instytucji. „Jeśli Ukraina ma być odporna, potrzebujemy instytucji zdolnych do współpracy ponad dyscyplinami i granicami. KECLab powstał, aby zapewnić Ukrainie instytucjonalne, oparte na dowodach naukowych zaplecze dla tych działań. To miejsce, w którym łączą się badania, edukacja, modelowanie oraz doradztwo polityczne” - zaznaczał Mikhnych.

KECLab powstał w ramach polsko-ukraińsko-niemieckiego projektu realizowanego od 2023 roku wspólnie przez Helmholtz-Zentrum Berlin, DiXi Group, Ecoaction oraz Forum Energii.

Dotychczasowa współpraca obejmowała m.in. analizy rynku biometanu, surowców krytycznych oraz odbudowy infrastruktury miejskiej zgodnie z celami klimatycznymi UE.

Kluczowym etapem projektu było powołanie w grudniu 2025 r. KECLab, który ma stać się trwałym elementem współpracy energetycznej w regionie. Przewodniczącym rady projektu jest Janusz Reiter.

Obszary współpracy

Według danych opublikowanych przez Kijowską Szkołę Ekonomii (KSE), całkowite straty (pośrednie i bezpośrednie) ukraińskiej infrastruktury energetycznej na koniec 2024 roku wyniosły 14,6 mld dol. Z kolei według raportu Banku Światowego całkowite szkody dla ukraińskiego sektora energetycznego (obejmujące wytwarzanie energii, sieci przesyłowe, sektor naftowy i gazowy oraz wydobycie węgla) oszacowano na poziomie 24,8 mld dol.

Odbudowa sektora energetycznego jest jednym z najpilniejszych priorytetów Ukrainy. Zgodnie z analizami KSE, obecnie to właśnie zniszczona infrastruktura krytyczna w tym sektorze wstrzymuje perspektywy odbudowy gospodarczej kraju oraz rodzimego przemysłu.

Zdaniem części ekspertów (m.in. z Foreign Policy Analytics czy Greenpeace), rozwiązaniem może okazać się zwiększenie decentralizacji systemu energetycznego Ukrainy oraz wzrost mocy OZE. Przed 2022 rokiem udział elektrowni słonecznych i wiatrowych u naszych wschodnich sąsiadów wynosił jedynie ok. 8 proc w produkcji energii elektrycznej.

Paradoksalnie, pomimo zniszczeń wojennych, według ostatnich szacunków udział ten mógł wzrosnąć nawet do 10-12 proc. - wszystko ze względu na zniszczenie elektrowni cieplnych oraz ratowanie się społeczeństwa małymi instalacjami fotowoltaicznymi. To właśnie rozproszone panele fotowoltaiczne, rozłożone na dachach firm i domów, ratują Ukraińców przed niedoborami energii.

W efekcie Kijów uznał rozwój rozproszonych źródeł energii za jedną z metod zapewnienia sobie bezpieczeństwa energetycznego również w przyszłości - i planuje generację energii elektrycznej z OZE na poziomie 27 proc. do 2030 roku. Biorąc pod uwagę, że wojna nadal trwa i nie widać szans na szybkie zawarcie pokoju, jest to bardzo ambitny plan. Niemniej jednak wiele państw - w tym Niemcy - widzą w tym okazję do ogromnych inwestycji. Przykładowo, realizacja założeń dotyczących rozbudowy energetyki wiatrowej to ok. 20 mld dol. inwestycji.

Kolejnym obszarem ukraińskiej energetyki, na który chętnie patrzą zagraniczne firmy, jest biometan i biogaz.

Ukraina posiada bardzo duży potencjał w tym sektorze energetycznym: potencjał produkcji biometanu z samych pozostałości i resztek rolniczych (słoma, łodygi kukurydzy, odpady z hodowli zwierząt) wynosi ok. 9,7 mld m³ rocznie.

Również w tym zakresie Niemcy aktywnie poszukują możliwości nawiązania biznesowej współpracy z Ukraińcami, czego dowodem jest podpisana niedawno deklaracja o partnerstwie strategicznym między obydwoma krajami. W marcu bieżącego roku prowadzono intensywne rozmowy o technicznych aspektach eksportu biogazu bezpośrednio na rynek niemiecki.

Pomimo trwającej wojny, konkurencja nie śpi, a biznes dalej szuka możliwości zawierania korzystnych umów. Berlin może skorzystać na energetyce wiatrowej i zabezpieczeniu dostaw biometanu do swojej gazowochłonnej gospodarki.

Z kolei Polska, wykształcając na wczesnym etapie możliwości współpracy biznesowej z Kijowem, także może zadbać o zabezpieczenie własnych interesów gospodarczych - m.in. poprzez wspólne bilansowanie systemów elektroenergetycznych, stabilizację sieci czy rozwój współpracy biometanowej i biogazowej.

Informacje o sygnatariuszach

• Forum Energii – interdyscyplinarny think tank działający w obszarze energii, bezpieczeństwa energetycznego i transformacji klimatycznej.
• Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy – państwowa jednostka badawcza wspierająca administrację publiczną w zakresie polityki klimatycznej i środowiskowej.
• Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie – jedna z najważniejszych uczelni technicznych w Polsce, prowadząca działalność badawczą i edukacyjną w obszarze energetyki i nowych technologii.
• Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska" – jeden z wiodących uniwersytetów badawczych Ukrainy.
• Kyiv Energy and Climate Lab – nowo powstały ośrodek ekspercki wspierający transformację energetyczną i współpracę regionalną.