Energetyka ponad podziałami. Czy potrafimy porozumieć się w tej kwestii?

Materiał sponsorowany

Konferencja zorganizowana przez Fundację Polska z Natury i Instytut Sobieskiego połączyła perspektywy ekspertów energetycznych, przedstawicieli przemysłu, wojska, samorządów oraz polityków. W kolejnych dyskusjach pytano, jak zapewnić dostawy energii w warunkach kryzysu, chronić obiekty infrastruktury przed atakami i prowadzić transformację, która będzie wspierała konkurencyjność polskich przedsiębiorstw.

Debatę otworzył raport

Podczas śniadania prasowego zaprezentowano raport „Energia i odporność w Polsce oraz Europie Środkowo-Wschodniej”. Dokument zawiera ponad 40 pytań pozostawionych bez odpowiedzi, pogrupowanych w czterech obszarach wyzwań, a organizatorzy potraktowali go jako początek rocznej pracy nad kierunkami rozwoju energetyki. Zamiast przedstawiać gotowe wyniki, chcą skonfrontować różne stanowiska oraz policzyć koszty i korzyści proponowanych rozwiązań.

To nietypowy raport think tanku, ponieważ zamiast gotowych odpowiedzi przedstawia pytania. Chcemy zastanowić się, co oznacza bezpieczny miks energetyczny i jaką rolę powinny w nim odgrywać duże jednostki wytwórcze, różne technologie oraz energetyka rozproszona. Pytamy w nim, jak sprawić, aby ogromne środki przeznaczane na energetykę pracowały w polskiej gospodarce.
mówiła Jadwiga Emilewicz z Instytutu Sobieskiego, wyjaśniając założenia publikacji

Żadna pojedyncza technologia nie rozwiąże wszystkich problemów polskiej energetyki. Dlatego zaprosiliśmy ekspertów z dziedziny energii, obronności i nowych technologii, aby wspólnie poszukać porozumienia w kluczowych kwestiach transformacji. Mamy świadomość, że nie jest to zadanie na jedną czy dwie kadencje rządu, lecz ciągły proces, który będą kontynuować kolejni politycy i kolejne rządy.
podkreślał Krzysztof Perycz-Szczepański, prezes Fundacji Polska z Natury

Energia w nowej geopolityce

Podczas otwarcia konferencji Wiceminister Energii Konrad Wojnarowski mówił o odporności jako zdolności rozpoznania zagrożenia, ograniczenia jego skutków oraz powrotu do normalnego funkcjonowania. Wskazywał na potrzebę współpracy operatorów, administracji i służb, ponieważ cyfryzacja łączy instalacje energetyczne w coraz bardziej złożony system, który jednocześnie staje się podatny na nowe zagrożenia. Rozwój energetyki jądrowej, źródeł odnawialnych i sieci przedstawiał jako element budowy bezpieczeństwa dostaw.

Jacek Bartosiak ze Strategy&Future w swoim przemówieniu umieścił tę dyskusję w kontekście rywalizacji mocarstw i podważania dotychczasowego porządku międzynarodowego. Zwracał uwagę, że współczesne społeczeństwa silnie zależą od energii, podczas gdy środki umożliwiające zakłócenie dostaw stają się coraz tańsze i łatwiej dostępne. Drony, cyberataki oraz działania hybrydowe pozwalają wywierać presję bez angażowania sił potrzebnych do prowadzenia pełnoskalowej wojny.

Chronić infrastrukturę i przywracać dostawy

Dyskusja o infrastrukturze krytycznej pokazała, że przygotowanie do kryzysu obejmuje również samorządy i mieszkańców. Radosław Wnuk, zastępca prezydenta Chełma, opisywał edukowanie lokalnej społeczności oraz zakupy sprzętu pozwalającego ograniczyć skutki przerw w dostawach. Dominika Marć zwracała uwagę na rolę lokalnych liderów i organizacji społecznych, które znają potrzeby osób wymagających pomocy.

W rozmowie prowadzonej przez Jacka Raubo z Defence24 profesor Andrew A. Michta i gen. Jarosław Gromadziński przedstawili wojskowy wymiar tych wyzwań. Michta wskazywał na konieczność zapewnienia alternatywnych źródeł zasilania i połączeń, które pozwolą zastąpić zniszczone elementy. Gromadziński mówił o energetyce rozproszonej, magazynach energii i możliwości wykorzystania lokalnych instalacji przez wojsko.

To nie armie idą na wojnę, to nie wojsko idzie na wojnę, to narody i państwa idą na wojnę.
podkreślił Michta, wiążąc planowanie wojskowe z odpornością całego społeczeństwa

Technologie dla gospodarki

Były podsekretarz stanu w ministerstwie klimatu Adam Guibourgé-Czetwertyński przedstawił możliwości współpracy motoryzacji z sektorem obronnym. Wskazywał na napędy, sensory, oprogramowanie, baterie, zdolności produkcyjne oraz przetwarzanie i odzysk surowców.

Coraz większe znaczenie przy podejmowaniu decyzji o nowych inwestycjach, finansowaniu badań i rozwoju technologii ma możliwość ich wykorzystania zarówno w gospodarce cywilnej, jak i obronności. Technologie dual-use przyciągają uwagę przedsiębiorców, naukowców i wojska, którzy szukają możliwości współpracy oraz nowych zastosowań swoich kompetencji. Uczestnicy konferencji również dyskutowali o tym, jak połączyć potrzeby tych środowisk i przełożyć je na konkretne przedsięwzięcia. Jadwiga Emilewicz wskazywała, że potrzebna jest sprawna instytucja wspierająca innowacje obronne, która połączy rozproszone finansowanie i ułatwi przechodzenie od badań do produkcji. Postulowała również, aby państwo poprzez zamówienia rozwijało krajowe zdolności technologiczne i przemysłowe. Michał Dworczyk zwracał natomiast uwagę, że obecny system pozyskiwania sprzętu ogranicza możliwości prywatnych firm, przez co potencjał polskich inżynierów i przedsiębiorców pozostaje w jego ocenie niewykorzystany.

Nowa energetyka, silniejszy przemysł

W kolejnej części konferencji dyskutowano o tym, jak zmiana systemu energetycznego wpłynie na rachunki i przemysł. Wanda Buk oraz Robert Tomaszewski z PSE spierali się o perspektywy kosztów dostarczania energii, nakłady na sieci i rolę magazynów.

Joanna Pandera z Forum Energii wskazywała na potrzebę uwzględnienia interesów odbiorców oraz lepszego koordynowania inwestycji w Europie. Michał Hetmański z Instratu podkreślał, że elektryfikacja wymaga przewidywalnych kosztów, aby przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe miały ekonomiczne powody do zmiany technologii. Marcin Korolec akcentował znaczenie produkcji urządzeń w Europie, natomiast Grzegorz Kądzielawski wiązał politykę energetyczną z przemysłową oraz przyszłością regionów, w których skupione są zakłady produkcyjne.

Przed debatą zamykającą wystąpił były premier Mateusz Morawiecki, który apelował o rozwój energetyki jądrowej, wsparcie krajowych technologii i zmianę europejskiej polityki klimatycznej.

Niezależnie od wszystkiego na świecie coraz silniej zaznacza się megatrend elektryfikacji, od którego, w mojej ocenie, nie będzie odwrotu. Wyraźnie widać go w przemyśle samochodowym, ale obejmie on także wiele innych dziedzin gospodarki i przemysłu. Nie możemy więc chować głowy w piasek i udawać, że ten megatrend nie istnieje.
mówił Mateusz Morawiecki

Czy możliwy jest konsensus polityczny?

Czy możliwy jest konsensus polityczny w sprawie energii? Ostatnia debata pokazała, że tak, choć jej uczestnicy nie zgadzali się we wszystkich kwestiach. W rozmowie prowadzonej przez Krzysztofa Ziemca Krzysztof Bosak, Jan Szyszko i Ireneusz Zyska spierali się o przyszłość węgla, koszty transformacji oraz rolę unijnych regulacji. Bosak domagał się szczegółowych danych o kosztach poszczególnych kopalń i źródeł, a także przewidywalnych warunków przyłączania przedsiębiorstw do sieci. Szyszko wskazywał na potrzebę złagodzenia ograniczeń dotyczących finansowania inwestycji oraz sprzeciwu wobec ETS2. Zyska postulował rozwój energetyki rozproszonej, wykorzystanie biogazu i biometanu oraz wsparcie polskich technologii. Punkty wspólne pojawiły się wokół rozwoju krajowych kompetencji, sprawniejszych inwestycji i potrzeby powiązania energetyki z polityką przemysłową. Do znaczenia rodzimych rozwiązań wrócił także Perycz-Szczepański, podsumowując konferencję.

To znaczy, że bez nowoczesnych technologii, technologii rodzimych, które będziemy rozwijać w kraju, nie ruszymy naprzód.
powiedział prezes Fundacji Polska z Natury

Organizatorzy zapowiedzieli kontynuację rozmów przy okrągłych stołach z udziałem ekspertów, naukowców i polityków. Roczny proces ma zakończyć się w 2027 roku kolejną konferencją, Białą Księgą z rekomendacjami regulacyjnymi i instytucjonalnymi oraz wspólną deklaracją środowisk eksperckich.