Reklama
Reklama
  • ANALIZA
  • W CENTRUM UWAGI

Pierwsze morskie farmy wiatrowe w Polsce mogą być droższe o 10% niż w krajach, które już je mają

Energetyka24
Energetyka24
Autor. Energetyka24

Pierwsze projekty morskich farm wiatrowych mogą być nawet o 10% droższe niż w państwach z rozwiniętym zapleczem wykonawczym – wynika z analizy Forum Energii. Przedstawiciele branży wskazują na wysoki koszt kapitału wynikający z ryzyka politycznego i regulacyjnego w Polsce. O regulacyjnej próżni i braku ram dla współpracy energetyki odnawialnej z wojskiem pisze dr Michał Zgórzak.

Reklama

Ten tekst to fragment raportu Defence Institute i Energetyki24 „Transformacja 2036. Bezpieczeństwo i odporność energetyczna państwa”, który zostanie zaprezentowany na zbliżającym się Kongresie Odporności Energetycznej 25 listopada.

To nie jest tylko problem proceduralny

W polskim systemie prawnym brakuje dziś dedykowanej regulacji, która w sposób kompleksowy określałaby zasady współpracy między sektorem energetyki odnawialnej a administracją wojskową – jej zakres, terminy, kryteria oceny czy tryb odwoławczy. Współpraca ta odbywa się dziś na podstawie ogólnych przepisów o planowaniu przestrzennym, prawie lotniczym oraz ustawie o obronie Ojczyzny, rozproszonych między różne akty prawne i różne organy administracji.

Brak takich ram nie jest wyłącznie problemem proceduralnym – ma bezpośrednie przełożenie na atrakcyjność Polski jako miejsca lokowania kapitału w energetyce odnawialnej. Inwestorzy, w tym zagraniczne fundusze infrastrukturalne, przy podejmowaniu decyzji o lokowaniu kapitału oceniają nie tylko potencjał techniczny i ekonomiczny projektu, lecz również przewidywalność otoczenia regulacyjnego w wieloletnim horyzoncie, w którym projekt ma być finansowany, budowany i eksploatowany. Tam, gdzie zasady współpracy z administracją wojskową nie są skodyfikowane, a każda inwestycja może zostać oceniona odmiennie w zależności od praktyki konkretnego organu, ryzyko regulacyjne wzrasta, a wraz z nim koszt kapitału i wymagana przez inwestorów premia za ryzyko.

Według Forum Energii koszt kapitału w Polsce należy do najwyższych w Europie, a pierwsze projekty morskich farm wiatrowych mogą być nawet o 10% droższe niż w państwach z rozwiniętym zapleczem wykonawczym Przedstawiciele branży wskazują na wysoki koszt kapitału wynikający z ryzyka politycznego i regulacyjnego w Polsce. W analizie dla rynku brytyjskiego kancelaria CMS zwraca uwagę, że mitygacje radarowe należą do najdroższych elementów projektu offshore i muszą być zdefiniowane już na etapie pozyskiwania finansowania oraz przedstawione kredytodawcom. Nie zidentyfikowano publicznych szacunków wpływu samego ryzyka obronnego na marżę kredytową lub koszt kapitału polskich projektów.

Problem ten ma szczególne znaczenie dla projektów o długim horyzoncie realizacji i eksploatacji – morskich farm wiatrowych, dużych magazynów energii czy inwestycji sieciowych – dla których pewność i długofalowość otoczenia prawnego są warunkiem koniecznym pozyskania finansowania. Bank czy fundusz inwestycyjny udzielający finansowania na piętnaście lub dwadzieścia lat oczekuje, że zasady, na jakich oceniana będzie zgodność inwestycji z wymaganiami obronności, pozostaną stabilne przez cały ten okres, a nie będą przedmiotem doraźnej interpretacji administracyjnej.

Reklama

Stworzenie dedykowanej regulacji – ustawy lub rozporządzenia określającego zasady, terminy i kryteria współpracy sektora energetycznego z administracją wojskową – nie ograniczyłoby uprawnień Sił Zbrojnych RP do ochrony bezpieczeństwa państwa. Przeciwnie, nadałoby tej współpracy ramy prawne, dzięki którym inwestorzy zyskaliby przewidywalność, a administracja wojskowa jasno określony, egzekwowalny tryb działania. Byłoby to naturalne uzupełnienie proponowanego w dalszej części raportu mechanizmu koordynacyjnego na wzór amerykańskiego DoD Siting Clearinghouse – mechanizm instytucjonalny bez odpowiadającej mu podstawy prawnej pozostanie rozwiązaniem niepełnym.

Rozproszenie i niekompletność obowiązujących przepisów

Obowiązujące dziś przepisy dotykają problemu jedynie fragmentarycznie i z różnych stron. Ustawa o obronie Ojczyzny nakłada na organy administracji publicznej obowiązek uwzględniania potrzeb obronności w planowaniu przestrzennym, nie precyzując jednak ani kryteriów oceny konkretnych technologii energetycznych, ani maksymalnych terminów wydania opinii, ani trybu odwoławczego od stanowiska negatywnego. Prawo lotnicze reguluje kwestię przeszkód lotniczych i powierzchni ograniczających, lecz w oderwaniu od specyfiki morskiej energetyki wiatrowej czy naziemnych instalacji fotowoltaicznych o dużej powierzchni.

Ustawa o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych oraz przepisy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym koncentrują się z kolei na relacji inwestycji z otoczeniem cywilnym, traktując wymiar obronny jako jedno z wielu uzgodnień, a nie odrębną, systemowo zaplanowaną ścieżkę. W efekcie żaden pojedynczy akt prawny nie odpowiada dziś na pytanie, jak powinna wyglądać cała ścieżka współpracy sektora energetycznego z administracją wojskową – od koncepcji projektu po jego eksploatację.

Warto zauważyć, że w innych obszarach, w których interesy inwestycyjne stykają się z wymaganiami obronności, polskie prawo takie mechanizmy zna. Inwestycje w wysokie obiekty budowlane oraz infrastrukturę telekomunikacyjną podlegają sformalizowanym procedurom uzgadniania z właściwymi organami lotniczymi i wojskowymi, z określonymi kryteriami oceny wysokości przeszkód. Brak analogicznie rozbudowanego mechanizmu dla energetyki odnawialnej – sektora, w którym skala inwestycji, ich wysokość i lokalizacja mają bezpośrednie znaczenie dla tych samych systemów obserwacji przestrzeni powietrznej – jest więc nie tyle świadomym wyborem ustawodawcy, ile efektem tego, że regulacje nie nadążyły za tempem rozwoju OZE w ostatniej dekadzie.

Reklama

Jak tę lukę widzą inwestorzy i instytucje finansujące

Z perspektywy międzynarodowych inwestorów i instytucji finansujących – funduszy infrastrukturalnych, banków oraz ubezpieczycieli ryzyka politycznego – ryzyko regulacyjne związane ze współpracą sektora energetycznego z wojskiem jest dziś oceniane bez odniesienia do jasno zdefiniowanej ścieżki prawnej. W praktyce oznacza to wycenianie go metodą analogii do innych, równie nieprzewidywalnych obszarów otoczenia regulacyjnego, a nie na podstawie rzeczywistej analizy możliwego do oszacowania ryzyka. Tego rodzaju niepewność jest szczególnie dotkliwa dla morskiej energetyki wiatrowej, gdzie horyzont inwestycyjny sięga nawet trzydziestu lat, a struktura finansowania opiera się w dużej mierze na długoterminowym długu projektowym, wymagającym od banków wysokiego poziomu pewności co do stabilności otoczenia prawnego przez cały okres spłaty. Nie znaleziono publicznych opinii banków finansujących polskie morskie farmy wiatrowe ani raportów agencji ratingowych, które wyceniałyby wprost ryzyko regulacyjne związane z opiniowaniem obronnym. Pośrednio wskazują na nie następujące źródła: doniesienia branżowe o wyższym koszcie kredytowania w Polsce w porównaniu z państwami strefy euro \[75\], rekomendacja Forum Energii, by wdrożyć mechanizmy obniżające koszt kapitału \[72\], oraz ocena CMS, że w Polsce mitygacje radarowe – w tym instalacja radarów na wybranych turbinach – obciążają w pełni deweloperów i mogą wymagać odrębnych zezwoleń, jeśli urządzenia mają charakter wojskowy lub podwójnego zastosowania.

Państwa, które wcześniej rozwinęły morską i lądową energetykę wiatrową na dużą skalę, rozwiązały ten problem zazwyczaj poprzez włączenie uzgodnień obronnych w rządowy proces wyznaczania stref inwestycyjnych, prowadzony jeszcze przed ogłoszeniem aukcji czy przetargu – tak, by inwestor otrzymywał lokalizację, dla której kwestie obronne zostały już rozstrzygnięte na poziomie państwa, a nie musiał negocjować ich indywidualnie na własne ryzyko i we własnym zakresie.

Holandia wyznacza strefy morskich farm wiatrowych w programie Programma Noordzee, a wymogi radarowe określa państwo w decyzji lokalizacyjnej (kavelbesluit) wydawanej na podstawie ustawy Wet windenergie op zee jeszcze przed przetargiem; odstępstwa od limitów wysokości wymagają oceny instytutu TNO i zgody Ministerstwa Obrony, a rząd inwestuje w nowe radary i bada współużytkowanie morskich obszarów ćwiczeń z farmami wiatrowymi. W Wielkiej Brytanii rząd zobowiązał się sfinansować wybrane długoterminowe rozwiązania dla radarów obrony powietrznej w programie MoD NJORD, zdejmując ten obowiązek z deweloperów w czterech lokalizacjach, a w marcu 2026 r. zamówił radary mogące współistnieć z morskimi farmami wiatrowymi, co ma odblokować do 10 GW mocy. W Niemczech reguły określa ustawa – zmiany z 2026 r. w § 18a ustawy o ruchu lotniczym rozszerzyły zakazy zabudowy wokół radarów obrony powietrznej, co branża wiatrowa krytykuje jako „de facto prawo weta” Bundeswehry. Prezes Ørsted wskazywał w 2024 r., że doświadczenia współpracy z duńskimi i niemieckimi siłami zbrojnymi dowodzą, iż rozwiązania są możliwe.

Model taki, opisany szerzej w rozdziale poświęconym doświadczeniom sojuszników, wymaga jednak najpierw istnienia ram prawnych określających, na jakich zasadach i w jakim trybie takie rozstrzygnięcia mają zapadać – a to właśnie tych ram dziś w Polsce brakuje.

Reklama

Możliwy kierunek zmian

Stworzenie takiej regulacji nie musi oznaczać uchwalenia całkowicie nowej ustawy. Możliwym kierunkiem jest nowelizacja ustawy o obronie Ojczyzny wprowadzająca rozdział poświęcony współpracy z sektorem energetycznym, uzupełniona rozporządzeniem wykonawczym określającym jawne, ogólne kryteria oceny lokalizacji – bez ujawniania danych niejawnych – maksymalne terminy wydania opinii oraz dwuinstancyjny tryb odwoławczy. Elementem uzupełniającym mógłby być rejestr wstępnych zapytań inwestorskich o charakterze niewiążącym, pozwalający – analogicznie do instytucji interpretacji podatkowej – uzyskać na wczesnym etapie orientacyjne stanowisko administracji wojskowej co do danej lokalizacji, zanim inwestor poniesie główne koszty przygotowawcze.

Jak skutecznie chronić infrastrukturę energetyczną i przygotować państwo na zagrożenia, które mogą zakłócić funkcjonowanie całego sektora? Jakie wnioski dla Polski płyną z doświadczeń państw mierzących się z bezpośrednimi atakami na infrastrukturę krytyczną? Odpowiedzi na te pytania padną podczas Kongresu Odporności Energetycznej – wydarzenia organizowanego przez Energetykę24 i Grupę Defence24, które odbędzie się 25-26 listopada 2026 r. w Warszawie.

Zapraszamy do udziału w Kongresie Odporności Energetycznej!

Szczegóły wydarzenia i rejestracja: https://www.koe24.pl/

Reklama