Od wprowadzenia w Polsce systemu kaucyjnego zebrano ponad miliard opakowań ze znakiem kaucji  – poinformowała wiceministra klimatu i środowiska Anita Sowińska w piątek podczas konferencji prasowej. Zgodnie z przedstawionymi danymi obecnie funkcjonuje 57 tys. punktów zbiórki, z czego 12,5 tys. to automaty. Ponad połowa, czyli 32 tys. punktów, znajduje się w sklepach o powierzchni poniżej 200 metrów kwadratowych, czyli tych, które według ustawy nie mają obowiązku zbierać butelek i puszek.

Najnowsze dane

Większość zebranych opakowań to butelki, których zebrano 650 mln sztuk od uruchomienia programu w 1 października 2025 r. Puszek zwrócono 350 mln sztuk. Większość opakowań oddawana jest za pomocą automatów. Zgodnie z danymi ministerstwa obecnie stopień zwrotu opakowań wynosi około 60 proc. Jak podkreśliła wiceministra Sowińska, wciąż rośnie liczba opakowań kaucyjnych dostępnych na rynku.

Dodała, że te liczby to dopiero wstępne szacunki, a pełne dane na ten temat zostaną podane po upływie tego roku. Znajdą się one w kompleksowym raporcie Ministerstwa Klimatu i Środowiska na temat funkcjonowania systemu kaucyjnego. Będzie on zawierać m.in. dane na temat efektywności zbiórki, korzyści gospodarczych wynikających z systemu, wpływu na rynek pracy, emisje CO2 oraz informacje o odbiorze społecznym.

Po co jest system kaucyjny?

Jak zwróciła uwagę wiceministra, system kaucyjny pozwala na zbieranie wyjątkowo czystych opakowań, dzięki czemu ich recykling jest ułatwiony i wytworzone z nich produkty nadają się nawet do kontaktu z żywnością. Ogranicza to także straty surowca.

Jak podkreślił resort klimatu, zbiórka opakowań organizowana w ten sposób ogranicza też liczbę porzuconych odpadów w przestrzeni publicznej – na ulicach, w parkach i lasach. Dzięki temu samorządy oszczędzają też środki na sprzątaniu. Napędza to także rozwój zielonych miejsc pracy.

Jednym z głównych celów systemu kaucyjnego jest osiągnięcie unijnych poziomów selektywnej zbiórki opakowań po napojach (77 proc. do 2028 r. i 90 proc. od 2029 r.).

Czy ktoś zarabia na systemie kaucyjnym?

W systemie kaucyjnym pieniądze krążą razem z opakowaniami. Kiedy konsument kupuje napój i płaci kaucję, sklep na niej nie zarabia – odzyskuje jedynie kwotę, którą wcześniej sam zapłacił przy zakupie towaru. Wszystkie operacje są nadzorowane przez operatora, który prowadzi dokładną ewidencję środków w systemie. System jest tak skonstruowany, że to poszczególni uczestnicy rynku pilnują prawidłowości rozliczeń. Klient sam przecież dopilnowuje, czy otrzymał zwrot kaucji.

Jeżeli konsument nie zwróci opakowania, powstaje tzw. kaucja nieodebrana. To środki przypisane do opakowań, które nie wróciły do punktów zbiórki. Po zakończeniu roku kalendarzowego operator może przeznaczyć je wyłącznie na pokrycie kosztów funkcjonowania systemu i jego utrzymanie lub jego rozwój i usprawnienie funkcjonowania: np. transport, administrację czy tzw. handling fee, czyli wynagrodzenie dla sklepów za obsługę zwrotów. Nie może on pozyskać zysku z kaucji – działa jako podmiot non-profit.

Skąd w takim razie operator pozyskuje przychody? Z wpłat producentów i importerów oraz sprzedaży zebranych surowców.

Podczas konferencji prasowej wiceministra Anita Sowińska odniosła się też do oskarżeń i porównań systemu kaucyjnego do  tzw. karuzeli VAT-owskich i oceniła, że są one „zupełnie nieuzasadnione”. 

W systemie kaucyjnym nie ma miejsca na tzw. szarą strefę i nie ma miejsca na tzw. zwrot wsteczny. (…) W 2024 roku, jak nowelizowaliśmy ustawę kaucyjną, zadbaliśmy o to, żeby kaucja biegła za opakowaniem. I tak naprawdę ten mechanizm sprawia, że wszyscy interesariusze, wszystkie podmioty, które są zaangażowane w tym systemie, każdy ma w tym swój interes, żeby kaucja została zwrócona.
Wiceministra klimatu i środowiska Anita Sowińska

Jak działa system kaucyjny?

Do napojów w butelkach plastikowych (dopojemności 3 l), metalowych puszkach (do 1 l) doliczana jest kaucja w wysokości 50 groszy, którą można odzyskać po oddaniu opakowania. O tym, czy dane opakowanie jest objęte kaucją, informuje znak kaucyjny nadrukowany na etykiecie lub puszce – dwie strzałki tworzące prostokąt z napisem „kaucja” i z jej kwotą. Aby odzyskać kaucję nie trzeba mieć paragonu, a opakowanie nie może być zgniecione.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami w systemie kaucyjnym od 2026 r. są też butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 l (w ich przypadku kaucja to 1 zł). Producenci napojów w takich butelkach nadal mogą jednak prowadzić własne, niezależne zbiórki takich opakowań. Dotyczy to np. butelek po piwie.

AJ/PAP