Wraz ze zmianą klimatu w Polsce rośnie liczba dni upalnych, a fale upałów stają się coraz bardziej dotkliwe. W takich warunkach przestają wystarczać doraźne sposoby radzenia sobie z wysokimi temperaturami czy zwykłe zasłanianie okien. Klimatyzacja przestaje być dobrem luksusowym i kwestią komfortu, a staje się koniecznością. Niestety polskie przepisy podatkowe nie uwzględniają tego, że klimatyzatory z funkcją typu split są jednocześnie bardzo efektywną pompą ciepła, która może skutecznie ogrzewać budynek. W przeciwieństwie do innych rozwiązań nie można w tym przypadku skorzystać z ulgi termomodernizacyjnej a wsparcie z Programu „Czyste Powietrze” dotyczy zaledwie jednego urządzenia, o czym Energetyka24 rozmawiała z Pawłem Lachmanem, prezesem Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła PORT PC.

Paląca potrzeba

„W obecnych warunkach klimatycznych klimatyzacja nie jest luksusem ani wyłącznie kwestią komfortu, ale elementem zapewniającym bezpieczeństwo zdrowotne i normalne funkcjonowanie w budynkach. Ostatnie lata pokazują, że upały nie są chwilową anomalią, lecz trwałym trendem związanym ze zmianą klimatu. Dotyczy to nie tylko osób starszych, ale także dzieci, osób przewlekle chorych, osób pracujących w przegrzanych pomieszczeniach i mieszkańców źle zaprojektowanych budynków” – powiedział Paweł Lachman w rozmowie z E24.

Fale upałów prowadzą do tysięcy nadmiarowych zgonów rocznie. Ta z 2003 r., dotąd rekordowa pod względem liczby ofiar, spowodowała śmierć około 72 tys. osób. W 2022 r. odnotowano ponad 60 tys. ofiar związanych z wysokimi temperaturami. Upały oznaczają też większe obciążenie i koszty dla systemu opieki zdrowotnej, spadek produktywności pracowników – także biurowych – oraz trudności z koncentracją wśród uczniów w szkołach.

Mimo że Europa jest najszybciej ogrzewającym się kontynentem świata – tempo jest ponad dwukrotnie wyższe niż średnia globalna, a porównaniu do czasów przedprzemysłowych średnia temperatura w Europie wzrosła już o około 2,5°C – to klimatyzacja nie jest popularnym rozwiązaniem. Jak przekazał Paweł Lachman:

Niektóre europejskie analizy wskazują, że około 10 proc. budynków w Europie jest wyposażonych w zewnętrzne klimatyzatory, choć moim zdaniem realny poziom może być wyższy. Dla porównania w takich krajach jak Japonia, Korea Południowa czy USA klimatyzacja jest rozwiązaniem masowym, a udział gospodarstw domowych wyposażonych w takie urządzenia jest wielokrotnie wyższy niż w Europie – w części tych krajów sięga ok. 90 proc.
Paweł Lachman, prezes PORT PC, w rozmowie z E24

Efektywne ogrzewanie

„Nowoczesne klimatyzatory z funkcją grzania typu split to w praktyce bardzo efektywne pompy ciepła powietrze–powietrze. Można ich używać do ogrzewania budynków i mieszkań w okresach przejściowych, a w części przypadków nawet całorocznie” – podkreślił ekspert.

„W praktyce obecna interpretacja przepisów podatkowych powoduje, że klimatyzatory typu split z funkcją grzania nie korzystają z ulgi termomodernizacyjnej, ponieważ mają funkcję chłodzenia i są traktowane jako rozwiązanie komfortowe lub luksusowe. Tymczasem bardzo często są to pompy ciepła o jednej z najwyższych efektywności” – wytłumaczył prezes PORT PC. W obecnej sytuacji – przy zmianie klimatu i coraz częstszych falach upałów, trudno zrozumieć taką interpretację.

Starsze lub najprostsze urządzenia miały znacznie niższą efektywność, zwłaszcza w trybie grzania przy niskich temperaturach. Współczesne klimatyzatory typu split przeszły jednak dużą zmianę technologiczną. Według analizy ok. 30 tys. modeli ujętych w europejskiej bazie EPREL dla klimatyzatorów z funkcją grzania, około 84 proc. urządzeń znajduje się w klasie A+ lub wyższej dla ogrzewania, co oznacza sezonową efektywność SCOP co najmniej około 4.
Paweł Lachman, prezes PORT PC, w rozmowie z E24

SCOP, czyli Seasonal Coefficient Of Performance, to uśredniona wartość współczynnika wydajności (COP) z całego sezonu grzewczego. SCOP równe 4 oznacza, że z 1 kWh energii elektrycznej pompa ciepła wygeneruje średnio 4 kWh ciepła.

Koszty klimatyzacji

„Przy klasie energetycznej A+ i wyższej klimatyzatory typu split z funkcją grzania są jednym z najtańszych sposobów ogrzewania budynków i mieszkań” – zaznaczył Paweł Lachman, a dokładne liczby można sprawdzić na udostępnionym na platformie X wykresie.

Jak powiedział ekspert, „sama technologia stała się też znacznie tańsza na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat. Pompy ciepła powietrze–powietrze są bardzo popularnym rozwiązaniem stosowanym do ogrzewania domów w krajach skandynawskich. Do niedawna funkcja chłodzenia była tam mniej potrzebna, ale wraz ze wzrostem temperatur również ona zaczyna mieć coraz większe znaczenie”.

„Koszt prostego klimatyzatora typu split z montażem często wynosi ok. 3–6 tys. zł za jedno pomieszczenie, choć zależy to od mocy, klasy urządzenia i warunków montażu” – podkreślił.

Państwo nie ulży obywatelom

Niestety dopiero od niedawna na Liście ZUM („Lista Urządzeń i Materiałów”, na które można otrzymać dofinansowanie w ramach Programu „Czyste Powietrze”) znalazła się jedna pompa ciepła typu powietrze-powietrze. A to właśnie takie pompy ciepła pozwalają bardzo ograniczyć emisje, nawet jeśli są zasilane w 100 proc. energią pochodzącą z paliw kopalnych.

Jeśli mata elektryczna albo kocioł elektryczny, które zamieniają 1 kWh prądu w ok. 1 kWh ciepła, mogą korzystać ze wsparcia w programie „Czyste Powietrze" lub w uldze termomodernizacyjnej, a pompa ciepła powietrze–powietrze, która ma 4–5 razy wyższą efektywność, jest z niego wykluczana tylko dlatego, że potrafi również chłodzić, to oznacza, że system wsparcia nie nadąża za fizyką i technologią.
Paweł Lachman, prezes PORT PC, w rozmowie z E24

Polskie przepisy nie pozwalają także odliczyć klimatyzatora z funkcją grzania od PIT – nie obejmuje go ulga termomodernizacyjna.

Ulga termomodernizacyjna obowiązuje od 1 stycznia 2019 r. W ramach ulgi można odliczyć od PIT wydatki na termomodernizację domu, a także całkowitą lub częściową zamianę źródeł energii na źródła odnawialne. Dotyczy to m.in. ocieplenia budynku, instalacji pompy ciepła, fotowoltaiki czy demontażu starego pieca, a kiedyś – także klimatyzatora z funkcją grzania. Jak opisano na łamach portalu Infor, 19 lutego 2026 r. Szef Krajowej Administracji Skarbowej wydał nową interpretację (nr DOP3.8222.131.2025.EILK), która w praktyce wykreśliła takie klimatyzatory z listy wydatków podlegających odliczeniu. Według KAS takie urządzenie nie jest wprost wymienione w rozporządzeniu Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 21 grudnia 2018 r., które określa zamkniętą listę wydatków podlegających uldze termomodernizacyjnej.

Jak napisano na stronie podatki.gov.pl: „wydatki poniesione na zakup klimatyzatora z funkcją grzania, w tym klimatyzatora z wbudowaną pompą ciepła, nie są wydatkami na przedsięwzięcie termomodernizacyjne i tym samym nie mogą zostać odliczone w ramach ulgi termomodernizacyjnej”.

Skuteczna elektryfikacja ciepłownictwa

Pompy ciepła powietrze-powietrze to także sposób na redukcję zużycia paliw kopalnych w ciepłownictwie. „Klimatyzatory typu split z funkcją grzania mają coraz wyższą efektywność ogrzewania pomieszczeń. SCOP powyżej 4 oznacza, że taka pompa ciepła powietrze-powietrze, jaką jest klimatyzator typu split, przekazuje ponad 75 proc. ciepła z otoczenia, a tylko pozostała część pochodzi z energii elektrycznej zasilającej urządzenie” – wyjaśnił prezes PORT PC.

Przy takiej efektywności pompy ciepła powietrze-powietrze znacząco redukują zużycie paliw kopalnych. Nawet jeśli założymy skrajny wariant, że energia elektryczna pochodzi wyłącznie z elektrowni gazowej, to dzięki wysokiej efektywności pompy ciepła nadal osiąga się znaczącą redukcję systemowego zużycia gazu – rzędu 50–60 proc. lub więcej w całym systemie energetycznym.
Paweł Lachman, prezes PORT PC, w rozmowie z E24

Co z wpływem klimatyzatorów na środowisko? Jak wyjaśnił ekspert, „wpływ czynników chłodniczych jest coraz mocniej ograniczany przez regulacje i rozwój technologii. Kluczowe znaczenie mają szczelny montaż, prawidłowy serwis oraz odzysk czynnika po zakończeniu eksploatacji urządzenia. Równolegle producenci coraz większy nacisk kładą na wysoki poziom recyklingu urządzeń i odzysk materiałów”.

„Najkrócej mówiąc: dobrze dobrany klimatyzator typu split z funkcją grzania nie powinien być traktowany wyłącznie jako urządzenie do chłodzenia. To pompa ciepła typu powietrze–powietrze, która może poprawiać bezpieczeństwo zdrowotne latem, ograniczać koszty ogrzewania zimą i wspierać efektywną elektryfikację budynków” – podsumował Paweł Lachman.