Mołdawia uniezależnia się od Rosji. Nowa linia energetyczna to kamień milowy

Mowa o linii Vulcănesti-Kiszyniów, której uruchomienie oficjalnie ogłosiła w niedzielę (8 listopada br.) prezydentka Mołdawii Maja Sandu. Mołdawskie miasto Vulcănesti było już podłączone do rumuńskiej sieci energetycznej – teraz jednak jest połączone także ze stolicą kraju, Kiszyniowem.

Ważny, ale nie ostatni krok

Przedsięwzięcie to efekt trwających dwa i pół roku prac. Stanowi największą od dziesięcioleci inwestycję w kraju w infrastrukturę przesyłu energii elektrycznej.

Przez dekady Moskwa wykorzystywała energię do szantażowania nas. Nigdy więcej! Mołdawia nie kupuje już rosyjskiego gazu.
Prezydentka Mołdawii Maja Sandu; za: PAP

Jak w komentarzu dla E24 zaznacza Kamil Całus, analityk Ośrodka Studiów Wschodnich ds. Republiki Mołdawii, „inwestycja ta jest bardzo ważna dla wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego Mołdawii, bo pozbawia Rosję kolejnego instrumentu nacisku na ten kraj”.

Całus podkreśla, że dotychczas przesył energii z Rumunii – patrząc szerzej, także z europejskiego systemu elektroenergetycznego – do centralnej części kraju był uzależniony od infrastruktury znajdującej się separatystycznym Nadniestrzu. Dotyczyło to przede wszystkim Kiszyniowa, który jest największym w Mołdawii ośrodkiem konsumpcji energii elektrycznej.

Jak tłumaczy ekspert, energia docierająca od zachodniego sąsiada do położonego na południu Mołdawii Vulcănesti była kierowana dalej postsowiecką linią 400 kV do węzła elektroenergetycznego przy naddniestrzańskiej elektrowni Mołdawska GRES w Dniestrowsku. Dopiero stamtąd docierała do Kiszyniowa i innych miejscowości. Jak mówi: „Sytuacja ta była – mówiąc łagodnie – daleka od optymalnej”.

To dlatego, że Naddniestrze pozostaje poza kontrolą władz w Kiszyniowie, a sama elektrownia należy do rosyjskiego koncernu Inter RAO.

Uzależnienie przesyłu od infrastruktury kontrolowanej przez separatystów dawało Moskwie możliwość wywierania presji na mołdawskie władze, w skrajnym przypadku również poprzez zakłócanie dostaw energii.
Kamil Całus, analityk OSW ds. Republiki Mołdawii

Dodaje: „Co więcej, linia Vulcănesti-Dniestrovsk przebiegała miejscami przez terytorium Ukrainy, co narażało ją na rosyjskie ataki dronowe i rakietowe”. Sama Mołdawia polega w dużym stopniu na imporcie energii elektrycznej – pokrywa on w niektórych okresach nawet 70-80% zapotrzebowania. Ten scenariusz mógł więc nieść dla niej „katastrofalne konsekwencje”.

Nowa linia pozwala zaś ominąć naddniestrzański węzeł i przesyłać energię bezpośrednio z południa kraju do jego stolicy. Zdaniem eksperta projekt ten wpisuje się w „szerszą strategię dywersyfikacji dostaw i integracji mołdawskiego systemu elektroenergetycznego z siecią unijną”. Uzupełnia przy tym, że przygotowywane są dwa kolejne połączenia wysokiego napięcia z Rumunią: północne Bălți-Suceava (Bielce-Suczawa) oraz centralne Strășeni-Gutinaș.

Ich realizację mają wspierać zarówno europejskie instytucje finansowe, jak i Stany Zjednoczone – dlatego linię „centralną” ochrzczono mianem „Trump Liberty Line”. Całus podkreśla, że dopiero rozbudowa sieci o kolejna połączenia pozwoli „istotnie ograniczyć pozostałe zagrożenia dla bezpieczeństwa dostaw”.

Uruchomiona 8 listopada br. linia energetyczna, choć ma fundamentalne znaczenie strategiczne, nie rozwiązuje wszystkich problemów.
Kamil Całus, analityk OSW ds. Republiki Mołdawii

Linia Vulcănesti-Kiszyniów nie stanowi jeszcze odpowiedzi na wszystkie wyzwania. Całus tłumaczy, że pojedyncza trasa przesyłowa pozostaje narażona na awarie lub potencjalne akty dywersji. Dodatkowo jej przepustowość wynosi do 630 MVA, co odpowiada nieco ponad połowie krajowego zapotrzebowania na energię elektryczną w godzinach szczytu – „nie jest więc w stanie samodzielnie zaspokoić potrzeb całej Mołdawii”.

Nowa linia nie zwiększa też automatycznie przepustowości połączeń transgranicznych, którymi energia z Rumunii dociera do Vulcănesti. Jej uruchomienie jest więc bezapelacyjnie ważnym krokiem w kierunku uniezależnienia mołdawskiego systemu od kontrolowanej przez Rosję infrastruktury, jednak nie stanowi o pełnym zabezpieczeniu dostaw.

DG/PAP