Ekspert: wykorzystujemy tylko 30% polskich zasobów geotermalnych [WYWIAD]

Jakub Wiech: Ile zasobów geotermalnych wykorzystujemy w Polsce?

Dr Mariusz Socha, W Polsce udokumentowano 63 złoża wód termalnych, przy czym w 28 z nich stwierdzono wody termalne o walorach leczniczych. Aktualne zasoby eksploatacyjne ujęć wód termalnych i leczniczych termalnych wg stanu na 31.12.2020 r. wynoszą nieco ponad 6 tys. m³/h. W podziale na poszczególne rodzaje wód, zasoby eksploatacyjne ujęć kształtują się na poziomie prawie 5300 m³/h dla wód termalnych oraz niecałe 900 m³/h dla wód leczniczych termalnych. Pobór wód termalnych według ostatniego bilansu złóż kopalin w Polsce, czyli za rok 2020, wyniósł prawie 12 tys. m³ To jest nieco niższa wartość w porównaniu do lat poprzednich, ale tu uwidacznia się wpływ pandemii koronawirusa.

Pandemia obniżyła pobór wód z geotermii?

Tak, bo wody termalne są wykorzystywane między innymi w rekreacji. I ten spadek poboru wynika z tego, że rok 2020, czyli rok pandemiczny, cechował się niewielkim ruchem w basenach termalnych. Dlatego też pobór sięgnął wtedy ok. 22% zasobów, choć średnio jest to około 28%. Czyli blisko jedną trzecią udokumentowanych zasobów eksploatacyjnych wód termalnych, takich, o których wiemy, gdzie są i jakie są.

Do jakich celów wykorzystujemy te zasoby?

Przede wszystkim w ciepłownictwie a także rekreacji i częściowo w balneoterapii. Jako pewną ciekawostkę można też powiedzieć, że wody termalne wykorzystuje się w naszym kraju także do hodowli ryb i produkcji kosmetyków, nie mniej jest to ułamek procenta ogólnego poboru. Największy pobór wód termalnych notują ciepłownie geotermalne ponieważ im więcej wody pobierzemy, tym więcej ciepła wyprodukujemy, w basenach termalnych i uzdrowiskach wód termalnych w porównaniu do ciepłowni potrzeba mniej.

A czy z polskiej geotermii da się pozyskiwać metale rzadkie?

Warto z pewnością podejmować prace badawcze w tym kierunku, ale warto też podkreślić, że jeżeli wykorzystujemy wody termalne do celów ciepłowniczych, to najczęściej są one wykorzystywane w tzw. systemie dubletowym. Mamy otwór produkcyjny, z którego pobieramy wodę oraz otwór, którym zatłaczamy schłodzoną wodę z powrotem do górotworu. Jest to zatem zamknięty obieg, z założenia wolny od ingerencji w samą wodę termalną. Natomiast każda ingerencja może spowodować nadmierne wytrącanie się różnych faz mineralnych, co z kolei zaburza funkcjonowanie instalacji. Jeżeli chcielibyśmy wykorzystywać wody termalne do pozyskiwania pierwiastków, to oczywiście można to robić, ale w zupełnie osobnym obiegu. Trudno dzisiaj powiedzieć, czy to może przynieść jakieś wymierne gospodarczo efekty. Obecnie stawiamy przede wszystkim na wykorzystanie wód termalnych w ciepłownictwie.

A czy toczą się prace nad pozyskiwaniem nowych złóż wód geotermalnych?

W ostatnich latach są podejmowane przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska a także Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej działania które inicjują dokumentowanie nowych złóż wód termalnych. Wsparcie legislacyjne i ogromne wsparcie finansowe w formie programów dotacyjnych powodują, że pojawia się coraz więcej podmiotów zainteresowanych inwestowaniem w geotermię. Co więcej są to coraz bardziej świadomi inwestorzy, głównie samorządy, które doskonale wiedzą, że inwestycja w geotermię to nie tylko niewyczerpalne źródło energii gwarantujące czyste powietrze, ale to także rozwój gospodarczy, nowe miejsca pracy i wzrost zamożności mieszkańców.

W cały ten proces włączają się również geolodzy. Wpieramy rozwój geotermii posiadaną wiedzą i doświadczeniem doradzając gdzie w geotermię najlepiej inwestować. W efekcie czego powstało już kilka nowych odwiertów, a kolejnych kilkanaście w najbliższym czasie czeka na realizację.

A jaką rolę według Pana może odegrać geotermia w transformacji energetycznej Polski?

To jest ważne pytanie. Myślę, że to co się wydarzyło w ostatnich miesiącach za naszą wschodnią granicą każe nam zdecydowanie bardziej zwrócić się w kierunku odnawialnych źródeł energii, przyspieszyć proces odchodzenia od paliw konwencjonalnych właśnie w kierunku OZE. I takim ważnym źródłem jest geotermia, która ma tę przewagę nad pozostałymi odnawialnymi źródłami energii, że jest dostępna bez względu na warunki pogodowe i porę dnia. Jej niewątpliwym plusem jest również to, że energia geotermalna posiada wysoką akceptację społeczną. Jest wręcz bardzo pozytywnie odbierana z tego względu, że tam, gdzie geotermia została zagospodarowana, pojawia się nie tylko tania energia, ale i rozwój gospodarczy. Ekologiczne ciepłownictwo i możliwości skorzystania z dobroczynnych właściwości wód termalnych pozytywnie działają na gospodarki lokalne, przynosząc zyski z turystyki, handlu i usług. Warto jednak pamiętać, że przed podjęciem decyzji o inwestycji w geotermię konieczne jest wykonanie rzetelnej oceny potencjału i możliwości wykorzystania wód termalnych w danej lokalizacji, ponieważ nie wszędzie jest to uzasadnione ze względu na parametry złożowe, stąd tak bardzo ważna jest wiedza geologiczna

Dziękuję za rozmowę.