Sprawiedliwość po stronie Turowa. Kopalnia wygrywa kolejny etap wieloletniego sporu

PGE GiEk poinformowała, że NSA w Warszawie oddalił skargi kasacyjne organizacji ekologicznych, a tym samym utrzymał w mocy rygor natychmiastowej wykonalności decyzji środowiskowej wydanej dla odkrywki. Według spółki oznacza to prawomocne zakończenie sporu dotyczącego tego, czy decyzja środowiskowa dla dalszej eksploatacji złoża mogła być wykonywana mimo zaskarżeń składanych przez organizacje ekologiczne z Polski, Czech i Niemiec oraz część samorządów z państw sąsiednich.

Długa historia sporu

Spór rozpoczął się po tym, jak w 2020 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska we Wrocławiu nadał decyzji środowiskowej dla kopalni Turów rygor natychmiastowej wykonalności. Rozstrzygnięcie to miało istotne znaczenie dla dalszej procedury administracyjnej, ponieważ pozwalało inwestorowi posługiwać się decyzją środowiskową jeszcze przed ostatecznym zakończeniem sporów odwoławczych i sądowych, a w konsekwencji otwierało drogę do kolejnych decyzji koniecznych dla kontynuacji wydobycia. Decyzja została zaskarżona przez przeciwników działalności odkrywki, którzy od lat wskazują na jej transgraniczne oddziaływanie, w tym na kwestie wód podziemnych, hałasu, zapylenia oraz wpływu wydobycia na tereny po stronie czeskiej i niemieckiej. W 2021 r. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska utrzymał rygor w mocy, lecz organizacje i samorządy skierowały sprawę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w 2022 r. uchylił rygor natychmiastowej wykonalności, co następnie zaskarżyła PGE GiEK.

Kolejny etap postępowania nastąpił w 2025 r., gdy NSA uchylił niekorzystny dla kopalni wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy WSA utrzymał korzystny dla kopalni kierunek rozstrzygnięcia, a część organizacji ekologicznych ponownie złożyła skargi kasacyjne. Ostatecznie, zgodnie z informacją PGE GiEK, NSA 2 lipca 2026 r. oddalił te skargi, co oznacza, że spór o rygor natychmiastowej wykonalności został prawomocnie zakończony.

Spółka podkreśla, że wyrok ma znaczenie dla ciągłości działania całego turoszowskiego kompleksu energetycznego, ponieważ kopalnia dostarcza paliwo do Elektrowni Turów, która pracuje w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym i ma 2029 MW mocy zainstalowanej. Według PGE GiEK utrzymanie rygoru wykonalności zabezpiecza stabilne funkcjonowanie odkrywki oraz współpracującej z nią elektrowni, a także potwierdza, że kopalnia może realizować warunki wynikające z decyzji środowiskowej.

Najnowsze rozstrzygnięcie wpisuje się w serię wyroków i decyzji dotyczących Turowa, które obejmowały sprawy związane z koncesją na wydobycie, decyzją środowiskową oraz jej skutkami dla funkcjonowania kompleksu. Kilka dni wcześniej PGE GiEK informowała o korzystnym dla niej wyroku NSA w odrębnym postępowaniu dotyczącym koncesji, w którym sąd oddalił skargę kasacyjną Fundacji Frank Bold w sprawie wznowienia postępowania koncesyjnego. Spółka wskazuje, że kopalnia posiada koncesję umożliwiającą wydobycie do 2044 r., choć organizacje ekologiczne nadal kwestionują zasadność tak długiego funkcjonowania odkrywki.

Spór z Czechami

W tle krajowych postępowań administracyjnych pozostaje wcześniejszy konflikt z Czechami, który był najgłośniejszą odsłoną sporu o Turów i który w 2021 r. trafił przed Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. TSUE nakazał wówczas Polsce natychmiastowe zaprzestanie wydobycia i nałożył okresową karę pieniężną w wysokości 500 tys. euro dziennie za niewykonanie tego środka tymczasowego. Spór między Polską i Czechami zakończył się ugodą w lutym 2022 r., jednak kwestia kar pozostała przedmiotem dalszego postępowania, a w styczniu 2026 r. TSUE potwierdził, że Komisja Europejska mogła potrącić Polsce około 68,5 mln euro z funduszy unijnych.

PGE GiEK przekonuje, że kopalnia realizuje obowiązki środowiskowe i działania ograniczające wpływ odkrywki na otoczenie, w tym na tereny przygraniczne, a spółka wskazywała m.in. na budowę podziemnego ekranu przeciwfiltracyjnego, monitoring środowiskowy oraz ekrany akustyczne i przeciwpyłowe. Przeciwnicy dalszej eksploatacji podnoszą natomiast, że pozostawienie odkrywki w pracy do 2044 r. utrwala zależność regionu od węgla brunatnego i może utrudniać transformację.

Kopalnia Węgla Brunatnego Turów znajduje się w rejonie Bogatyni, przy granicy z Czechami i Niemcami, a razem z Elektrownią Turów tworzy jeden z najważniejszych i najbardziej spornych kompleksów wytwórczych opartych na węglu brunatnym w Polsce. PGE Polska Grupa Energetyczna jest spółką notowaną na GPW i największym przedsiębiorstwem elektroenergetycznym w kraju, w którym Skarb Państwa ma niecałe 61 proc. akcji.