- WIADOMOŚCI
Ubóstwo energetyczne problemem coraz mniejszej liczby Polaków
Autor. OaklandImages/Envato
Ubóstwo energetyczne w 2025 r. było w Polsce na wyraźnie niższym poziomie niż w roku 2022. Przeciwdziałanie temu zjawisko jest jednym z elementów sprawiedliwej transformacji oraz jednym z priorytetowych celów określonych w Krajowym Planie na rzecz Energii i Klimatu (KPEiK).
Wynika to z danych, które w raporcie „Cztery oblicza ubóstwa energetycznego – aktualizacja 2025” przedstawił Polski Instytut Ekonomiczny (PIE). W publikacji wskazano też wybrane działania, które mogą przysłużyć się zwalczaniu zjawiska.
Czynnik sprawiedliwości w transformacji
Jak tłumaczą twórcy raportu – Adam Juszczak i Wojciech Żelisko – ubóstwo energetyczne to sytuacja, w której „gospodarstwo domowe nie może spełnić swoich potrzeb energetycznych (ogrzewanie, chłodzenie, oświetlenie, użytkowanie urządzeń elektrycznych) i jest zmuszone do ograniczania zużycia energii ze względu na wysokie koszty jej zakupu”.
Autor. Polski Instytut Ekonomiczny, „Cztery oblicza ubóstwa energetycznego – aktualizacja 2025”
Ustawa Prawo energetyczne określa w tym kontekście konieczność spełnienia trzech warunków: osiąganie niskich dochodów, ponoszenie wysokich wydatków na cele energetyczne (min. 10% łącznych dochodów gospodarstwa) oraz zamieszkiwanie w lokalu o niskiej efektywności energetycznej (znajdującym się w 43% budynków o najniższej charakterystyce energetycznej).
Z kolei cztery rodzaje ubóstwa energetycznego to:
1. Ubóstwo dochodowe (opałowe) – gdy wydatki energetyczne stanowią sporą część wydatków gospodarstwa domowego.
2. Ubóstwo strukturalne – względne zubożenie spowodowane stosunkowo wysokimi rachunkami energetycznymi w porównaniu z dochodami.
3. Ubóstwo komunalne – gdy gospodarstwo domowe nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb, ze względu na brak dostępu do odpowiedniej infrastruktury.
4. Ubóstwo ukryte – gdy gospodarstwo domowe skrajnie ogranicza konsumpcję energii z przyczyn finansowych.
Sprawiedliwa transformacja musi przeciwdziałać ubóstwu energetycznemu. A jej sprawiedliwość powinna polegać m.in. na tym, że „w procesie odejścia od paliw kopalnych na rzecz OZE i energetyki jądrowej należy minimalizować jego negatywne skutki dla regionów szczególnie narażonych na tak głębokie zmiany”.
Wśród czynników zwiększających ryzyko wpadnięcia w określony rodzaj ubóstwa należy wymienić: status emeryta, jednoosobowe gospodarstwo domowe, bycie we względnym ubóstwie, (...) brak dostępu do centralnego ogrzewania, ciepłej wody z sieci i gazu z sieci, mieszkanie w budynku jednorodzinnym – zwłaszcza na terenach wiejskich.
Polski Instytut Ekonomiczny, „Cztery oblicza ubóstwa energetycznego – aktualizacja 2025”
W 2025 r. w 12 z 14 analizowanych przez PIE wskaźników zauważono niższe wartości ubóstwa energetycznego niż w roku 2022. Ich poziom wahał się od 1 do 35% gospodarstw domowych, wobec 3-39% w 2022 r., a spadki wyniosły od 0,7 pkt. proc. do 4,4 pkt. proc.
Autor. Polski Instytut Ekonomiczny, „Cztery oblicza ubóstwa energetycznego – aktualizacja 2025”
Jednocześnie jednak, w porównaniu z 2024 r., sześć wskaźników nieznacznie wzrosło – wynika to z wyższego udziału wydatków na energię w budżetach gospodarstw domowych w I kwartałach wskazanych lat.
Co istotne, w 2025 r. spełniono określone w KPEiK’u cele redukcji ubóstwa energetycznego na 2030 r. – chodzi o zmniejszenie udziału gospodarstw domowych, które wydają co najmniej 10% dochodów na energię do 24-26% oraz tych, których dochody są poniżej minimum socjalnego po opłaceniu rachunków za energię do 10-11%.
Działania, które zdaniem PIE przysłużą się walce z ubóstwem energetycznym, to termomodernizacja budynków, modernizacja systemów grzewczych czy zmniejszenie końcowego zużycia energii na potrzeby ogrzewania. Ważne są jednak także edukacja oraz stałe monitorowanie poziomów zjawiska.

